بیست گفتار اخلاقی - عرفانی - ایزدی، عباس؛خزائلی، محمدعلی - الصفحة ٨٢ - تهذيب نفس و تحصيل ملكات

گفتار چهارم: راههاى تهذيب

تهذيب نفس و تحصيل ملكات

براى تربيت نفس، ابتداء بايد معناى تهذيب را بدانيم تا خود را از صفات ناپسند پاك كنيم. فلاسفه مى‌گويند براى رسيدن به اخلاق فاضله و تهذيب نفس و رشد و بقاى آن، بايد صفات پسنديده را در خود به ملكه تبديل كنيم و تحصيل هر ملكه‌اى چنين است كه انسان در نتايج آن ملكه و صفت خير ثابت نفسانى، فكر كند و عمل مناسب با آن ملكه را انجام دهد تا كم‌كم اين خلق در او ثابت و راسخ شود. مرحله ابتدايى اخلاق، حال است؛ يعنى آن حالت روحى و روانى كه سريع الزوال است و ملكه حالت روحى ثابت و پابرجاست كه راسخ در نفس است؛ مثلا كسى كه روحيه سخاوت دارد، اين علم و ادراكى كه او را وادار به بذل و بخشش مى‌كند، در او ثابت است و صدور بخشش از او احتياج به تذكر و تشويق و ذكر نتايج آخرتى آن ندارد و به راحتى به صورت خودجوش به مقتضاى سخاوتش عمل مى‌كند؛ اما در مراحل اوليه، كه هنوز صفت سخاوت به صورت حال است و راسخ در نفس نشده، بايد شخص را با تشويق و ذكر ثوابها و پاداشهاى اخروى، براى انفاق به فقرا و دستگيرى مستمندان تحريك كرد.