بیست گفتار اخلاقی - عرفانی - ایزدی، عباس؛خزائلی، محمدعلی - الصفحة ٥٤ - سلامتى و امراض روح، اثر اخلاق

براساس اين آيه، علت آنكه در جنگ احد، برخى از مسلمانان پشت به دشمن كردند و گريختند، اعمال خود آنان بود؛ زيرا ارتكاب هر گناهى، راه را براى گناهى ديگر باز مى‌كند و سبب مى‌شود كه شيطان انسان را به گناه ديگر بكشاند. اساس گناه پيروى از هواى نفس است و اگر هواى نفس به معصيتى توجه كرد، به مانند و نظير آن هم تمايل پيدا مى‌كند. فراريان جنگ احد نيز به دليل آنكه پاره‌اى از گناهان را قبلا مرتكب شده بودند، اين زمينه را براى شيطان فراهم كرده بودند كه آنها را فريب دهد، و بعيد نيست كه دچار گناهانى از قبيل ضعف ايمان، نفاق و... بوده‌اند.

بزرگان فرموده‌اند قلب انسان به منزلهء آئينه‌اى صيقل‌يافته و صاف است كه اخلاق بد بر روى آن زنگارى پديد مى‌آورد و مانع از نقش بستن حقايق بر آن مى‌شود. راه علاج چنين قلبى تزكيه و تطهير نفس است.

خلاصه يكى از كليات اخلاق اين است كه همان‌طور كه جسم، سلامتى، مرض، لذت و رنج دارد؛ روح انسان نيز با اخلاق زيبنده از سلامتى برخوردار مى‌شود و از نعمتها و خوشى دنيا و آخرت بهره مى‌گيرد، و با اخلاق بد، بيمار و دچار رنج و مشقت در دنيا و آخرت مى‌شود.

سلامتى و امراض روح، اثر اخلاق‌

گفته شد آن دسته از علماى اخلاق، كه براساس اعتقاد به آخرت، به بيان اخلاق پرداخته‌اند، معتقدند اخلاق ناپسند، رنجها و ناملايماتى را - كه قسمت عمدهء آن در عالم آخرت است - براى روح ما در پى خواهد داشت. كسانى كه به آخرت و معاد اعتقاد ندارند نيز مى‌گويند اخلاق زشت، انسانها را رنج مى‌دهد و مرض روحى محسوب مى‌شود؛ مثلا كسى كه دچار صفت حرص است و بيش از اندازهء معمول و شب و روز، به دنبال كار و كوشش و به دست آوردن‌