بیست گفتار اخلاقی - عرفانی - ایزدی، عباس؛خزائلی، محمدعلی - الصفحة ٢٩٠ - هشدار به گنهكاران

او را به پيامبرى برگزيند و عزيز مصر شود. اين مكر و كيد خداست كه مى‌فرمايد:

إِنّ كيْدِي متِينٌ؛ [١]به درستى كه كيد من استوار است.

درباره يوسف مى‌فرمايد:

كذلِك كِدْنا لِيُوسُف؛ [٢]اين‌چنين (نقشهء نگهداشتن برادرش بنيامين را) براى يوسف تدبير كرديم.

پس معنى صحيح مكر، همان‌طور كه راغب ذكر مى‌كند، با حيله و تدبير منصرف كردن ديگرى است از هدفى كه دارد. المنجد مى‌گويد: حيله يعنى قدرت بر تصرّف و مهارت و نيكى نظر.

البته بايد دانست كه ممكن است مكر، گاهى خوب و پسنديده و گاهى ناپسند است و اين بستگى دارد به هدف و منظورى كه براى رسيدن به آن مكر و تدبير مى‌شود. مكر و حيله برادران يوسف بد و ناشايست بود؛ چون مقصود آنها از ميان برداشتن او بود. اما مكر و تدبير خداوند شايسته و خوب بود؛ به‌طورى كه به رغم ميل و اراده برادران يوسف، او را از چاه به جاه و عزت و حكومت و سلطنت رسانيد. پس فكر اين است كه نقشه‌اى كشيده شود كه طرف مقابل ملتفت نيست به كجا مى‌انجامد ولى انجام دهنده آن متوجه است چه مى‌شود.

بنابراين مكر خداوند، به معنى حيله و حقه و تدبير سوء نيست؛ بلكه به معنى منصرف كردن ديگران از نقشهء سوء آنهاست و از آن قبحى لازم نمى‌آيد تا ناچار باشيم آن را به معنى جزا و كيفر مكر مكّاران بگيريم و از باب مشاكله و همانندى در عمل بدانيم كه اهل معانى بيان، گفته‌اند.

هشدار به گنهكاران

مطابق آيات و روايات گاهى نقشه خداوند درباره خود بدكاران و گناهكاران

[١] اعراف (٧) آيهء ١٨٣.

[٢] يوسف (١٢) آيهء ٧٦.P