بیست گفتار اخلاقی - عرفانی - ایزدی، عباس؛خزائلی، محمدعلی - الصفحة ٢٧٤ - خوف و رجا، صفت مؤمن

چنان‌كه گفتيم، نبايد آيات و رواياتى كه نويد قابليت آمرزش گناهان را مى‌دهند، سبب غرور شوند و دستاويزى براى تكرار معاصى باشند.

خوف و رجا، صفت مؤمن‌

در نزد علماى دين و اخلاق مسلم است كه يكى از صفات مؤمن اين است كه بين خوف و رجا باشد و مؤمن در هر مرحله‌اى از اعمال صالح و در هر درجه‌اى از ايمان باشد، اين دو صفت را داراست.

خوف در فارسى به معنى ترس و نگرانى است كه بر اثر پيش‌بينى حادثهء نامطلوبى به وجود مى‌آيد و اين در جايى است كه بعضى نشانه‌هاى آن حادثه، وجود دارد؛ مثلا شنيده‌ايم فلان جا سيل و يا زلزله آمده و افراد بسيارى از بين رفته‌اند و اكنون هم در منطقه خودمان بعضى علامات آن حادثه را مشاهده مى‌كنيم؛ مثلا ابرها از هر طرف مى‌آيند و باد و طوفان و غرّش آسمان است. در نتيجه پيش‌بينى مى‌كنيم و مى‌ترسيم كه اين حادثه براى ما هم پيش بيايد. اين ترس و نگرانى در اثر مشاهدهء بعضى علامات است؛ ولى اگر بدون علامت و نشانه‌اى از چيزى بترسيم، اين ترس عقلايى نيست؛ بلكه جنون است.

ترس از اعمال‌

پيش‌بينى امر نامطلوب با توجه به علامات آن، دو قسم است: يا انسان با موجود خطرناكى روبه‌رو شده است؛ مثلا مى‌بينيم ديوانه‌اى چاقو به دست، به اين طرف و آن طرف مى‌دود. در نتيجه، ما هم مى‌ترسيم؛ چون با موجود خطرناك روبه‌رو شده‌ايم، و گاهى هم متوجه شده‌ايم كه سقف شكستگى دارد و پيش‌بينى مى‌كنيم به زودى بر سر ما خراب شود. در اينجا ما با چيز خطرناكى مواجه شده‌ايم و در وضعيتى قرار گرفته‌ايم كه باعث نگرانى ما شده است.

اما گاهى اوقات ترس ما از موجود خطرناك نيست؛ بلكه خودمان وضعى را پيش آورده‌ايم كه باعث خوف شده است؛ مثلا خود را با قانون و مقررات تطبيق نداده‌ايم و