بیست گفتار اخلاقی - عرفانی - ایزدی، عباس؛خزائلی، محمدعلی - الصفحة ٢٤٨ - سببسازى و سببسوزى خداوند

با اصحاب وارد سرزمين بدون درخت و گياه شدند كه چيزى در آن يافت نمى‌شد. به اصحاب خود فرمودند برويد هيزم بياوريد. عرض كردند ما در سرزمينى هستيم كه گياهى ندارد! فرمود اشكالى ندارد، برويد بگرديد. هركسى هر مقدار پيدا كرد بياورد. اصحاب رفتند و هرچه را يافتند نزد رسول خدا آوردند و روى هم ريختند، تا زياد شد. حضرت پيامبر (ص) فرمود: گناهان هم اين‌گونه جمع مى‌شوند: ابتدا چيزى به چشم نمى‌آيد ولى وقتى كه بر روى هم انباشته مى‌شوند، زياد مى‌گردند. سپس آن حضرت از اين موقعيت استفاده كردند و فرمودند: بپرهيزيد از «محقّرات ذنوب» (گناهان كوچك شمرده شده)؛ زيرا براى هر چيزى جست‌وجوكننده و بازپرسى وجود دارد و براى گناهان شما هم بازپرسى هست؛ همان‌طور كه خداوند در قرآن كريم مى‌فرمايد:

(انا) نكْتُبُ ما قدّمُوا و آثارهُمْ و كُلّ شيْ‌ءٍ أحْصيْناهُ فِي إِمامٍ مُبِينٍ؛ [١]ما آنچه را اين مردم در زمان حيات براى خود پيش فرستاده‌اند، و نيز آثار آنها را مى‌نويسيم؛ يعنى اگر عملى اثر خوب يا بدى بعد از مرگ داشته باشد، آن در نامه عمل ثبت مى‌شود و هر چيزى را در كتاب مبين، كه لوح محفوظ است، مى‌نويسيم.

پس بسيارى از گناهان را چون چيزهاى ديگرى را گناه مى‌دانيم، انجام مى‌دهيم؛ مثلا ما اهل علم، ممكن است گمان كنيم گناهى مرتكب نشده‌ايم و پيش خود حساب مى‌كنيم از كسى دزدى نكرده‌ايم، چاقو به كسى نزده‌ايم، قتل نكرده‌ايم و خوشبختانه هنرش را هم نداريم، به قول شاعر:

چگونه شكر اين نعمت گزارم كه دست مردم آزادى ندارم‌

چون گناه و معصيت را چيزهايى مى‌دانيم كه قدرت انجام آن را نداريم و يا به تناسب موقعيت و مقام خود آن را مرتكب نمى‌شويم، غافل از اينكه از صبح

[١] يس (٣٦) آيهء ١٢.