بیست گفتار اخلاقی - عرفانی - ایزدی، عباس؛خزائلی، محمدعلی - الصفحة ١٩٦ - ارزش قناعتپيشگى

انّ علامة الراغب فى ثواب الآخرة زهده فى عاجل زهدة الدنيا، امّا انّ زهد الزاهد فى هذه الدنيا لا ينقصه ممّا قسّم الله عز و جلّ له فيها و ان زهد و انّ حرص الحريص على عاجل زهرة الحياة الدنيا لا يزيده فيها و ان حرص، فالمغبون من حرم حظّة من الاخرة؛ [١] نشانهء كسى كه به ثواب آخرت ميل دارد، بى‌رغبتى او به زندگى زودگذر دنيا است. به تحقيق بى‌ميلى زاهد در اين دنيا، چيزى از آنچه را كه خداوند برايش تقسيم كرده، كم نمى‌كند و حرص طمعكار در زندگى زودگذر دنيا، چيزى از رزق مقدّر دنيا بر او نمى‌افزايد.

ارزش قناعت‌پيشگى‌

قناعت مقابل حرص و طمع قرار دارد و به اين معنا است كه انسان بيش از آنچه را كه ميسّر و مقدور است، نخواهد؛ مثلا براى او مقدر شده كه از راه حلال غذاى او چه مقدار و يا مسكن وى چگونه باشد. اين شخص طمع به بيشتر از اين نداشته باشد. زهد يعنى رغبت نداشتن و قناعت، يعنى به آنچه كه ميسور است، قانع باشد و اضافه بر آن را نخواهد. قناعت هم مثل زهد بدين معنى نيست كه انسان دنبال رفع نواقص زندگى خود نباشد؛ چون كاستيها را بايد رفع كرد، اما در محدوده تقديرات الهى و برحسب وظيفه‌اى كه داريم، تلاش كنيم و آنچه را براى ما مقدّر و ممكن است و از طرف خداوند روزى ما شده، بپذيريم و انتظار بيشتر از آن را نداشته باشيم. امير المؤمنين (ع) در كلمه قصار ٣٧١، مى‌فرمايد:

القناعة مال لا تنفد؛ قناعت ثروتى است كه هيچ‌وقت به آخر نمى‌رسد.

سعدى مى‌گويد:

گنجِ آزادگى و كُنج قناعت گنجى است كه به شمشير ميسر نشود سلطان عمرو بن هلال از امام باقر (ع) نقل مى‌كند كه آن حضرت فرمودند:

[١] اصول كافى، ج ٢، باب ذم الدنيا و الزهد فيها، ص ١٢٨، ح ٦.