بیست گفتار اخلاقی - عرفانی - ایزدی، عباس؛خزائلی، محمدعلی - الصفحة ١٥١ - بصيرت و بينش اثر تقوا و اخلاص

هست و خواه‌ناخواه از ناحيه بعضى از مردم بديهايى به ما مى‌رسد كه بايد روحيه عفو و گذشت داشته باشيم و آن را روش خود قرار دهيم. بعد مى‌فرمايد: به كارهاى خوب و شايسته امر كن و از كسانى كه جهل مى‌ورزند، رويگردان باش.

اين دستورهاى اخلاقى سه‌گانه (عفو، دستور به كار شايسته، رويگردانى از نادان) مربوط است به برخورد پيامبر (ص) با افراد جامعه.

آن‌گاه خداوند دستورى درباره مبارزه با شيطان و تحريكات او مى‌دهد و مى‌فرمايد: اگر شيطان خواست تو را تحريك كند و بلغزاند و از راه استوار و مستقيم منحرف كند، و به فرض بخواهد تو را به عصبانيّت وادارد، در اين هنگام از شرّ شيطان رجيم به خدا پناه ببر. بعد گويا مى‌پرسد چگونه به خداوند پناهنده شويم؟ كه خداوند جواب اين سؤال مقدّر را مى‌دهد و مى‌فرمايد: إِنّ الّذِين اِتّقوْا...؛ كسانى كه تقوا پيشه كردند، وقتى طائفى از شيطان، يعنى خيال يا فكر نادرستى كه گويا در اطراف انسان مى‌چرخد و طواف مى‌كند، برايشان پيش مى‌آيد و با آنان تماس مى‌گيرد، ناگهان به ياد خدا مى‌افتند: فإِذا هُمْ مُبْصِرُون. اين «اذا» به اصطلاح از نظر ادبى فجائيّه است؛ يعنى به‌طور ناگهانى. همين كه اهل تقوا به فكر خدا افتادند، زود بصيرت مى‌يابند و راه را از چاه تشخيص مى‌دهند.

آرى، يكى از آثار بزرگ اخلاص و تقوا، روشن‌بينى و قوهء و نيروى تميز خوب از بد و ضرر از نفع و خير از شر و حق از باطل است. قرآن در سوره انفعال مى‌فرمايد:

يا أيُّها الّذِين آمنُوا إِنْ تتّقُوا اللّه يجْعلْ لكُمْ فُرْقاناً و يُكفِّرْ عنْكُمْ سيِّئاتِكُمْ و يغْفِرْ لكُمْ و اللّهُ ذُو الْفضْلِ الْعظِيمِ؛ اى اهل ايمان، اگر پرهيزكار شويد، خداوند به شما فرقان (ديدهء بصيرت و قوهء تشخيص حق از باطل) عنايت مى‌كند و گناهان شما را مى‌پوشاند و شما را مى‌آمرزد، و خدا داراى فضل و رحمت بى‌منتهى است.