بیست گفتار اخلاقی - عرفانی - ایزدی، عباس؛خزائلی، محمدعلی - الصفحة ١٤٤ - اخلاص عامل افاضهء مواهب الهى

وسيله آن اشيا را ببينيم؛ اما وقتى كه غبارها كنار رفت، نور جلوه مى‌كند و تاريكيها را روشن مى‌نمايد. سعدى در بوستان مى‌گويد:

حقيقت سرايى است آراسته هوا و هوس گرد برخاسته

نبينى كه هرجا كه برخاست گرد نبيند نظر گرچه بيناست مرد

حافظ نيز گفته است:

مال يار ندارد نقاب و پرده ولى غبار ره بنشان تا نظر توانى كرد

اخلاص و تقوا و پرهيز از ناخالصى در اعمال يك فضيلت و ارزش اخلاقى است كه مربوط به طرز عمل انسان مى‌شود و در دستگاه عقل و فكر و قوهء قضاوت انسان تأثير دارد و سبب مى‌شود انسان به دريافت حكمتها و حقايق نايل آيد.

اخلاص عامل افاضهء مواهب الهى

احتمال دوم در روايت مذكور در صدر گفتار اين است كه در اثر پاكى و اخلاص، انسان مخلص از خارج مورد موهبت و افاضات و انوار الهى قرار مى‌گيرد و قلبش چشمهء جوشان حقايق و معارف مى‌گردد. احاديثى به اين مضمون هست كه علم در آسمان نيست كه براى شما ببارد و در زمين نيست كه براى شما سبز شود؛ بلكه در باطن خودتان است. شما متخلّق شويد به اخلاق روحانيان «حتى يظهر لكم العلم»؛ تا علم براى شما ظاهر شود. در اثر تقوا و صفاى نفس و توجه كامل به خدا، از باطن ذات انسان علوم و حقايقى مى‌جوشد و افرادى كه به اين مقام مى‌رسند، معمولا از ظاهر كردن آن علوم خوددارى مى‌كنند و آن را با همه كس در ميان نمى‌گذارند. به قول شاعر:

هركه را اسرار حق آموختند مُهر كردند و دهانش دوختند

و همان‌طور كه اهل معرفت مى‌گويند ممكن است اگر به صفاى نفس و باطن خود پرداختى و خود را خالص و بى‌غلّوغش كردى و نفس را رياضت‌