كليات اشعار و آثار فارسى شيخ بهايى - شيخ بهائى - الصفحة ٣٠٩ - حافظ

از اوضاع اجتماعى آن زمان است.

حافظ در اشعار خود، زاهدان مردم فريب، واعظان بى‌عمل، صوفيان عابد نما و چاپلوسان و متملقان را رسوا مى‌كند و نيز ستمگريهاى اشغالگران و پادشاهان و حكام آن زمان را كه زندگى را بر مردم تلخ كرده بودند به خوبى نمودار مى‌سازد:

***

***

***

***

*** حافظ در دوره فئوداليسم يا ملوك‌الطوايفى مى‌زيست و تأثير همان اجحافات و ستمگريها و نيرنگ‌بازيها بود كه موجب پيدايش افكارى بلند و مترقى در مغز حافظ شيرازى گرديد.

حافظ را عده‌يى مريد عشق و باده مى‌دانند، حتى نويسندگان و شعراى اروپائى نيز درباره‌ى حافظ اين‌طور فكر مى‌كنند درصورتى‌كه غزل‌هاى حافظ آئينه‌ى تمام‌نماى زندگى انسانهاى عصر اوست، لطفى كه غزلهاى حافظ دارد نشانه‌ى اينست كه هر چه مى‌گفته از درون سينه برميخاسته و لاجرم در دلها مى‌نشيند، خود رنج مى‌كشيده و رنج ديگران را نيز درك مى‌نموده است:

***

*** با تمام شدن زندگى حافظ عمر غزل به پايان رسيد، كوشش ديگران براى درك روحيه حافظ و بوجود آوردن آثارى نظير آثار وى بى‌فايده است، زيرا كه هر محيطى ذوق و عواطفى برابر با خود در افراد بوجود مى‌آورد و محيط فعلى ما با