كليات اشعار و آثار فارسى شيخ بهايى - شيخ بهائى - الصفحة ٣٢٣ - جبر و تفويض

از پيش معلوم گرديده است.

و نيز مى‌گويند هر چيز در جهان بطور اتفاقى و تصادفى رخ نمى‌دهد و همه چيز معلول علتى است.

بايد دانست كه جبر اقسام گوناگون دارد كه عبارتند از:

جبر مذهبى، جبر روانشناسى، جبر رياضى، جبر علمى، جبر تاريخ ١- جبر مذهبى مى‌گويد: سرنوشت جهان و مردمان آن قبلا تعيين شده است هيچ‌كس مالك اعمال خويش نيست و هر كارى كه انجام مى‌شود بنا به اراده و دستور آفريدگار است، زيرا خواستن و تصميم گرفتن كه در انسان موجود است از جانب خداوند و بدستور اوست.

بقول مولوى:

٢- جبر روانشناسى مى‌گويد: هيچ كيفيت روحى بدون علت توليد نشده و بدون علت از بين نمى‌رود.

بايد دانست كه اين قانون را هوبس‌[١] فيلسوف راسيوناليست‌[٢] قرن هفدهم ميلادى كشف كرد.

٣- جبر رياضى كه جزئى از علوم رياضى بشمار مى‌رود.

٤- جبر علمى مى‌گويد: در طبيعت همواره جبر علمى به اصل عليت يا قانون عليت نيز تغيير مى‌شود.

٥- جبر تاريخ مى‌گويد:

همواره عوامل مشابه حوادث مشابهى را بوجود مى‌آورد.

پيروان اختيار معتقدند كه انسان در تعيين سرنوشت خود آزاد است و خوبى و بدى هر دو در اختيار بشر است، او مى‌تواند به خوبى يا بدى روى آورد و بدين ترتيب هر كس مسئول اعمال خويش است و نيز مى‌گويند اگر انسان اختيار نداشته باشد تعيين تكاليف دينى و وظايف اخلاقى لغو و بيهوده خواهد بود و نيز در صورتى كه خداوند اراده‌ى انسان را تحت تسلط دارد و نيز سرنوشت او را قبلا تعيين نموده است پس چگونه براى او تعيين تكليف مى‌كند و

[١]-sboH

[٢]-etsilanoitaR