كليات اشعار و آثار فارسى شيخ بهايى - شيخ بهائى - الصفحة ٤٤ - قال المولوى المعنوى

آيد و منعش كند واداردش‌

عقل چون شحنه است در نيك و بدش‌

عقل ايمانى چو شحنه عادلست‌

پاسبان و حاكم شهر دلست‌

همچو گربه باشد او بيدار هوش‌

دزد در سوراخ ماند همچو موش‌

در هر آنجا كه برآرد موش دست‌

نيست گربه، ور بود آن مرده است‌

گربه‌ى چون شير شيرافكن بود

عقل ايمانى كه اندر تن بود

غره‌ى او حاكم درندگان‌

نعره‌ى او مانع چرندگان‌

شهر پردزدست و پرجامه‌كنى‌

خواه شحنه باش گو و خواه نى‌

عقل در تن حاكم ايمان بود

كه ز بيمش نفس در زندان بود

عقل دو عقلست اول مكسبى‌

كه درآموزى چو در مكتب صبى‌

از كتاب و اوستاد و فكر و ذكر

وز معانى و علوم خوب و بكر

عقل تو افزون شود بر ديگران‌

ليك تو باشى ز حفظ آن گران‌

لوح حافظ تو شوى در دور و گشت‌

لوح محفوظست كو زين درگذشت‌

عقل ديگر بخشش يزدان بود

چشمه‌ى آن در ميان جان بود

چون ز سينه آب دانش جوش كرد

نى‌شود گنده نه ديرينه نه زرد

ور ره نبعش بود بسته چه غم‌

كو همى‌جوشد ز خانه دم بدم‌

عقل تحصيلى مثال جويها

كان رود در خانه‌اى از كويها

چونكه راهش بسته شد، شد بينوا

تشنه ماند و زار با صد ابتلا

از درون خويشتن جو چشمه را

تا رهى از منت هر ناسزا

جهد كن تا پير عقل و دين شوى‌

تا چو عقل كل تو باطن بين شوى‌

از عدم چون عقل زيبارو نمود

خلقش داد و هزاران عز فزود

عقل چون از عالم غيبى گشاد

رفت افزود و هزاران نام داد

كمترين زان نامهاى خوش نفس‌

اينكه نبود هيچ او محتاج كس‌

گر بصورت وانمايد عقل رو

تيره باشد روز پيش نور او