كليات اشعار و آثار فارسى شيخ بهايى - شيخ بهائى - الصفحة ٤٥ - فى اختلاف العقول

ور مثال احمقى پيدا شود

ظلمت شب پيش او روشن بود

كو ز شب مظلم‌تر و تارى‌ترست‌

ليك خفاش شقى ظلمت خرست‌

اندك اندك خوى كن با نور روز

ورنه چون خفاش مانى بيفروز

عاشق هرجا شكال و مشكليست‌

دشمنى هرجا چراغ مقبليست‌

ظلمت اشكال زان جويد دلش‌

تا كه افزون‌تر نمايد حاصلش‌

تا ترا مشغول آن مشكل كند

وز نهاد زشت خود غافل كند

عقل ضد شهوتست اى پهلوان‌

آنكه شهوت مى‌تند عقلش مخوان‌

و هم خوانش آنكه شهوت را گداست‌

وهم قلب و نقد زر عقلهاست‌

بى‌محك پيدا نگردد وهم و عقل‌

هر دو را سوى محك كن زود نقل‌

اين محك قرآن و حال انبيا

چون محك هر قلب را گويد بيا

تا ببينى خويش را ز آسيب من‌

كه نه‌يى اهل فراز و شيب من‌

عقل را گر اره‌يى سازد دو نيم‌

همچو زر باشد در آتش او بسيم‌

عقلها را داده ايزد اعتداد

مختلف اقدار بر حسب مواد

شعله‌ها هر يك بحدى منتهى است‌

مشعلى از شمع جستن ابلهى است‌

پس ز هر نفسى فروغى ممكن است‌

چون بفعل آيد توانى گفت هست‌

سعى مى‌كن تا بفعل آيد تمام‌

ورنه خواهى بود ناقص و السلام‌

سعى و تحصيل است و فكر اعتبار

ترك شغلى كان ترا نبود بكار

برحذر بودن ز طغيان هوا

زانكه افتد عقل از آن در صعبها

عبرتى گير از چراغى اى غنى‌

در غبار ابر در كم‌روغنى‌

هان تو بگشا چشم عبرت‌گير خود

ساز عبرت رهنماى سير خود

امتياز آدمى از گاو و خر

هم بفكر و عبرت آمد اى پسر