كليات اشعار و آثار فارسى شيخ بهايى - شيخ بهائى - الصفحة ٥٠ - فصل فى ماهية الذوات

بايد اول آيه از حق نهى و امر

غير مختص نه بزيد و نه بعمرو

ز استماع آن دوتا بارز شدست‌

شوق مكنونى كه در نيك و بد است‌

امر و نهى شرع و عقل و دين ز رب‌

شرط شوق اين و آن دان نه سبب‌

شرط اصلا محدث مشروط نيست‌

گرچه از بهر حدوثش بود نيست‌

گر نباشد بارش تام از سما

از زمين كى رويد اقسام گيا

گل بفيض عام رويد از زمين‌

ليك اين باشد چنان و آن چنين‌

آن يكى خارست، آن يك گل بذات‌

هر يكى دارد ز ذات خود صفات‌

سنبل و گل بهر روئيدن دميد

خار و خس را بهر تون او آفريد

بارش اين‌ها را چنين حالات داد

پس ببارش حال ذات از وى نزاد

گر نكردى فهم بگذر زين مقال‌

خويش را ضايع مكن اندر جلال‌

هر يك از موجود با طورى وجود

بهر او موجود شد انسان نمود

بود امر ممكنى از ممكنات‌

در ازل ممتاز از غيرش بذات‌

بود اما بودنى علمى و بس‌

حد علم ار چه نشد مفهوم كس‌

مأخذ كل قدرت بى‌منتهاست‌

بى‌كم و بى‌كيف و اين و متى است‌

داشت از حق بهر حق را هم ظهور

خواهى ار تمثيل وى چون ظل و نور

ظل قدرت بود كل قبل الوجود

هم ز حق از بهر حق معلوم بود

چون معانيشان ز يكديگر جداست‌

گر تو ماهيانشان خوانى رواست‌

زانكه ماهيت ز ماهو مشتق است‌

زان بهر يك صدق تشبيه حق است‌

آنچه مى‌گويم همه تقريب دان‌

نيست جز تقريب در وسع بيان‌

اين بيانات و شروح اى حق‌شناس‌

جمله تمثيل و مجازست و قياس‌