كليات اشعار و آثار فارسى شيخ بهايى - شيخ بهائى - الصفحة ٣٠٥ - بو على سينا

از آن آثار در امور طبى‌[١] و بقيه در حكمت‌[٢] و ادبيات‌[٣] است.

نظرات فلسفى ابن سينا

به‌طورى‌كه قبلا بيان شد، حكيم كتابى بنام حكمت المشرقيه داشته است كه حاوى آخرين نظرات و آراء شخصى حكيم بوده است و متأسفانه از بين رفته، از كتب ديگر ابن سينا، تنها مى‌توان فلسفه‌ى مشائيين يعنى پيروان ارسطو را استفاده كرد و در اين صورت حكيم شارح نظرات ارسطو بوده است، ولى بايد دانست كه اين فيلسوف بزرك نبوغ عجيبى در اين راه بكار برده و مشكلات بسيارى را آسان كرده است و گاهى نظرات مشائيين را اصلاح كرده است،

بطور كلى ابن سينا مى‌گويد، موجودات دو قسم هستند، اول واجب الوجود كه عدم بر او محال است و علت اول است، دوم ممكن الوجود كه عدم جائز است بر او عارض شود.

و ممكن را مركب از وجود و ماهيت مى‌داند و ماهيات را بجوهر عرض تقسيم مى‌كند.

و جوهر را شامل پنج قسمت مى‌داند كه عبارتند از:

جسم و دو جزء آن هيولى و صورت، و عقل و نفس.

و عرض را شامل نه قسمت مى‌داند كه عبارتند از:

كم، مانند عدد و سطح و حجم،

كيف، مانند رنك و بو و مزه و حالات نفسانى.

اين، مانند بودن در خيابان.

متى، مانند اينكه بگوئيم حافظ در قرن هشتم هجرى مى‌زيسته.

اضافه، مانند نسبت پدر به پسر و عكس آن،

وضع، مانند خوابيده، نشسته.

فعل، مانند ساختن بنا خانه را.

انفعال، مانند ساخته شدن خانه.

[١]- مانند رساله‌ى نبض، رساله‌ى قلب.

[٢]- مانند رساله‌ى نفس، رساله‌ى معراجيه، رساله‌ى اسرار نبوت، رساله‌ى جوهر و عرض

[٣]- مانند قصه‌ى سلامان و ابسال.