رنگارنگ يا کشکول درويشي - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٤٠ - فوايد رنگ برنگ

بنابر اين بايد منقولات كتاب نجاشى را هم مورد بررسى قرار داد كه چه اندازه از ضعفاء نقل كرده است.

٣- بازهم نجاشى در وصف رجال الكشى گفته است:

«له كتاب الرجال، كثير العلم و فيه اغلاط كثيرة» كشى كتابى در رجال دارد كه مطالب علمى زياد دارد، ولى در آن غلط هاى زياد است.

در اين جا ذكر دو مطلب براى محققين لازم به ياد آورى است: مراد نجاشى از كتاب رجال همان كتاب اصلى است كه كشى آن را نوشته است، نه اختيار شيخ كه ظاهرا نجاشى آن را نديده است. و احتمالا حتى اطلاعى هم از تلخيص و انتخاب شيخ طوسى نداشته است.

كتاب خود كشى از زمان هاى قديم مفقود شده و نسخه اى به دست دانشمندان نرسيده و نه كسى چنين ادعاى كرده است.

آنچه امروز به نام كشى مورد استفاده و مطالعه قرار گرفته و مشهور است اختيار شيخ طوسى است كه آن را شيخ از زوايد و مطالب غير مهم به نظر خود تلخيص نموده است.

و گفته مى شود[١] كه شيخ اختيار معرفة الرجال را به شاگردانش در سال ٤٥٦، شش سال بعد از فوت نجاشى املاء فرموده است. و نجاشى در فهرست خود در ترجمه شيخ طوسى از اين كتاب نامى نبرده است.

ولى اغلاط كثيره ى كه نجاشى به كتاب كشى نسبت داده است، مى شود تا حدى آن ها را از همين اختيار شيخ به دست آورد.

[١] - اين موضوع را محدث نورى در خاتمه مستدرك از على بن طاووس در فرج المهموم نقل نموده است كه شيخ در اختيار الرجال به خط خود نوشته: املأئه علينا الشيخ ... و كان ابتداء املائه يوم الثلاثا ٢٦ من صفر سنة ٤٥٦ بالمشهد المقدس الشريف الغروى ....