رنگارنگ يا کشکول درويشي - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ١٢ - ١ - سابقه تأليف كتاب هاى رجالى

دروغگو است و نظاير اين طعنه ها را بيان نموده اند و در اين رشته كتبى را تصنيف كرده اند».[١]

استاد بزرگوار حضرت آقاى خويى در مقدمه كتاب بى نظيرش" معجم رجال الحديث"[٢] كه مشتمل بر ٢٤ جزء است و تا قبل از وفات ايشان پنج مرتبه طبع شده، مى فرمايد: «شماره كتب رجالى از زمان حسن بن محبوب تا زمان شيخ (طوسى) (عليه الرحمة) به يك صد و چند كتاب رسيده است، و اين مطلب از كتاب فهرست هاى شيخ طوسى و نجاشى آشكار است؛ و دانشمند شهير معاصر ما" شيخ آقا بزرگ تهرانى (١٢٩٣- ١٣٨٩ ه ق) در كتاب" مصفى المقال در بيان مصنفين علم رجال" اسامى اين كتب را جمع نموده است.

مى گوييم: بعد از تأليف كتاب" مصفى المقال فى مصنفى علم الرجال"[٣] كتاب هاى زيادى در ٥٧ سال اخير نوشته شده كه بزرگترين و مفيد ترين آن ها" معجم الرجال" استاد بزرگوار ما سيد خويى (رحمه الله) در ٢٤ جزء، و" الموسوعة الرجالية" سيد بروجردى (رحمه الله) (١٢٩٢- ١٣٨٠ ق) در چند جزء مى‌باشد. و" قاموس الرجال" نيز ده جزء است كه به منزله شرح تنقيح المقال شيخ مامقانى مرحوم است. به هر حال كتب مختلفى در عصر نگارنده طبع شده است.

شيخ آقا بزرگ تهرانى در مصفى المقال مى گويد: «علماى اماميه در پانصد كتاب خود مطالب رجالى را ذكر كرده اند، هرچند همه مطالب آن كتاب ها رجالى نمى باشند، و يك صد و چند كتاب مذكور همه شان در علم رجال است.

[١] - العدة، ج ١، ص ٣٣٦.

[٢] - ج ١، ص ٣٦ و ٣٧.

[٣] - كتاب مذكور در سال ١٣٨٧ ش، طبع شده است. و كتاب ذريعه او در ٢٩ جزء مى باشد؛ و كتاب طبقات اعلام الشيعة او در بيشتر از ٢٠ جزء تأليف شده است.