رنگارنگ يا کشکول درويشي - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٤٩ - فايده

اينجانب مراجعه شود.

٤- بعضى از محدثين بخاطر اعتبار روايات در توثيق افراد افراط عجيبى نموده است.

٥- بعضى از كتاب‌هاى رجالى كه نسبت آن به مؤلف آن ثابت نيست در جرح ثقات مشهور افراط نموده است.

بخت بد اينكه افراط و تفريط دانشمندان قابل كنترل و اصلاح نيست و تا آخر دنيا باقى خواهد ماند و بشر نخواهد توانست علمى را تدوين كند كه حق و باطل با مراجعه اصول آن براى همه روشن گردد. آرى مصلحت نظام خلقت و حكمت خالق چنين خواسته است.

٦- كسانيكه به صحيح اعلايى قايل هستند و حجيت اخبار آحاد را به آن منحصر مى‌دانند نيز افراط كرده‌اند.

منتقى الجمان كه مؤلف آن شيخ حسن صاحب معالم الاصول فرزند برومند شهيد ثانى است، احتمالا از همين دسته مى‌باشد، هرچند كه او احاديث حسان را نيز قبول دارد.

٧- از ابن ادريس حلى و طبرسى مفسر و از همه مقدم‌تر سيد مرتضى قدست اسرارهم نقل كرده‌اند كه اصلا خبر واحد را هرچند معتبر السند باشد بدون قرينه قطعيه حجت نمى‌دانسته‌اند كه يك‌نوع تفريط آشكار است.

٨- روش اخبارى‌ها در عمل به‌خبر وارد بدترين افراط است.

فايده‌

وحيد بهبهانى در مورد توثيقات شيخ مفيد در كتاب ارشاد او مى‌گويد: و عندى أن استفادة العدالة منها لا تخلو من تأمل كما لا يخفى على المتأمل فى الارشاد فى مقامات التوثيق، نعم يستفاد منها القوة و الاعتماد، و ان كان ما سنذكر فى محمد بن سنان عنه، ربما يابى عنهما و لكن يمكن العلاج.