رنگارنگ يا کشکول درويشي - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٣٧٩ - فرق بين دنيا و آخرت

بالفعل مقدّم است. و عالم آخرت عكس عالم دنيا است، در اين‌جا أمر بالفعل مقدّم است.

٣- بدن اين جهانى بر حسب استعداد و آمادگى، نفس خود را مى‌پذيرد، ولى در آن جهان نفس بر حسب استيجاب و استلزام بدن خود مى‌آفريند.

و به عبارت ديگر: اين بدن است‌كه بر حسب استعداد و بر اثر تكامل به مرحله نفس واصل مى‌گردد، ولى در عالم آخرت فيض الهى بر سبيل نزول در آغاز به نفس مى‌رسد و سپس از نفس است كه به بدن ناشى مى‌گردد.

مؤلف مى‌گويد: اين فرق به حساب نظر فلسفى او و استاد او است، و نزد ما اعتبارى ندارد. بلكه در عموم بودن دنيا براى آخرت در غير جن و انس و ساير موجودات عاقل نيز محل بحث است مگر به توجيه بعيد.

٤- در دنيا قوه خيال همواره با حواس ظاهر متفاوت است، ولى در آخرت خيال عين حواس است و با حواس متحد.

٥- در دنيا شهوت تابع مشتهى است، ولى در آخرت مشتهى تابع شهوت، يعنى انسان در دنيا چيزى را مى‌بيند و مى‌خواهد، چه به آن برسد يانه، ولى در آخرت آنچه را مى‌خواهد حاضر مى‌بنيد.

٦- در آخرت آنچه ماده اخروى ناميده مى‌شود نسبت به ماده دنيوى از حيث صورت شريف تر است.

٧- در عالم دنيا زمين ما را در خود جا مى دهد و در آخرت زمين ما را به إذن الله بيرون مى‌راند. «وَ أَخْرَجَتِ الْأَرْضُ أَثْقالَها». (زلزله: ٢).

٨- عالم دنيا عالم حكمت و علل و أسباب است و آخرت عالم قدرت و شگفتى هاست.

٩- در آخرت همانگونه كه عدد نفوس لا يتناهى است عدد بدن ها نيز مى‌تواند غير متناهى باشد، لا يتناهى در آخرت ممتنع نيست.