رنگارنگ يا کشکول درويشي - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٣٦ - فهرست و رجال شيخ و مشكله توثيقات

دارد، اسانيد احاديث آحاد است كه آيا معتبر است و يا ضعيف و مجهول؟

اهميت اين موضوع به نظر قدماى ما مسلم نبوده، ممكن است جمعى در مورد توثيق و تضعيف راويان كتاب هايى نوشته باشند و از تعداد انبوهى از كتب رجالى چند كتابى به اين امر مهم پرداخته باشند، ولى آن كتاب ها در دست رس ما قرار نگرفته باشد.

اولين كتاب رجالى از كشى به ما رسيده است كه مى شود گفت در مورد توثيقات نظر ثانوى را دارد و مسلمان رجال شيخ نيز چنين است.

از همه بيشتر شيخ طوسى (رحمه الله) حال تعجب انگيز دارد كه اولا به عنوان يك مجتهد و فقيه متضلع ارزش اسانيد احاديث را در اعتبار متون آن ها بهتر مى داند و همچون اخبارى ها غفلت و تغافل ندارد؛ و ثانيا در اصول فقه سه كتاب دارد: عدة فى أصول الفقه، شرح الشرح و مسألة فى العمل بخبر الواحد. او برخلاف استاد خود سيد مرتضى و جمعى ديگر كه خبر واحد را حجت نمى دانستند، حجيت خبر واحد را به شروطى قبول داشت و در كتاب عده خود مكررا از وثاقت و اتهام و ضعف راويان سخن به ميان آورده و از علماى سلف اماميه حجيت اخبار راويان ثقه را نقل فرموده است؛ ولى مع الوصف توجهى به آن در فهرست نشان نداده و به مطالب ثانوى پرداخته و از همه تعجب آورتر وعده او در اول كتاب فهرست اوست كه وثاقت و جرح هركسى را كه نام مى برد حتما بيان مى دارد؛ و اين وعده، توجه وسيع الاطلاع او را صد در صد به ارزش توثيق و تجريح نشان مى دهد، ولى در عمل حتى مسلم الوثاقة ها را هم توثيق نكرده و كتابش را كم فايده قرار داده و حتى توثيقات كتاب رجالش بيشتر از توثيقات فهرست است و بدين ترتيب گويى سبقت را در اين مورد به معاصر خود نجاشى واگذاشت كه در توثيق از همه رجالى ها سبقت گرفته و كتابش مفيد ترين كتاب ها شد.