رنگارنگ يا کشکول درويشي - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٣٤٨ - تحقيقى در مورد فهرست شيخ ره

معلوم نيست و شايد شيخ مرحوم به صحت اكثر آنها اعتماد شخصى داشته است. والله العالم.

بحث مهم و مُثمِر اين‌جا است‌كه طرق معتبره كتاب فهرست شيخ (ره) به هر مقدارى‌كه رجالى دقيق نظر و فقيه محقق آن را بپسندد آيا نقشى در اعتبار سند أحاديث تهذيبين و حتى أحاديث ساير كتب شيخ مانند كتاب غيبت و غيره دارد يانه؟ سوالى است خيلى با ارزش. و دانشمندان به آن جواب هاى مختلف داده اند، جمعى به نقش مهم آن در شناخت أحايث معتبر معتقد شده اند.

نگارنده: آنچه‌كه از مقدمه فهرست بدست مى‌آيد، هدف اول شيخ از ذكر أسانيد به سوى كتب مؤلِّفين همان اثبات مؤلَّفات علماى شيعه بوده و شايد شيخ از آن كتب كه بعضى ادعا كرده كه شيخ در فهرست دو هزار كتاب را ذكر نموده است، هدف ديگرى نداشته است. و اگر فرض شود در موارد أسانيد معتبره فايده‌ى در حجيت بعضى از أحاديث برده مى شود بسيار نا چيز است.

بالأخره كتاب فهرست با امتيازاتى‌كه در دايره هدف مؤلف دارد و از أصول چهار گانه رجالى شمرده شده براى مجتهدينى‌كه استنباط أحكام فقهى را از غير أحاديث معتبرالسند جايز نمى‌دانند، فاقد اعتبار و يا داراى فايده بسيار جزيى مى‌باشد، فايده‌ى عمده آن براى استنباط أحكام فقهى اين است‌كه شيخ در حدود نود تن را تقريباً توثيق و تحسين كرده و تقريباً ١٥ را تضعيف و هفت تن را غالى يا متهم به غلوّ اعلام كرده است.[١]

شيخ مرحوم اگر به وعده‌ى‌كه در اول فهرست صريحاً به مطالعه كننده كتاب داده بود عمل مى‌كرد و ٩١٢ تن را توثيق و يا تضعيف مى‌نمود مهم‌ترين خدمت را به علم رجال كرده بود، كه آن وعده را ناديده گرفت، كه واقعاً تعجب آور

[١] - بين اين أرقامى‌كه بعضى از نويسندگان عصرما گفته و آنچه كه در بحوث فى علم الرجال ص ٢٠٥ چاپ پنجم نوشته ام تفاوت وجود دارد.