رنگارنگ يا کشکول درويشي - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٣٣٢ - فايده

تغلب از امام صادق نقل كرده است كه .... بعد تصريح كرده بود كه عياشى و ابان بن تغلب هردو ثقه هستند، پس سند روايت مذكور صحيح است!!

اين غافل بى سواد نفهميده بود كه بين فوت عياشى مفسر و ابان بن تغلب چند واسطه وجود دارد و سند مذكور مرسل و غير معتبر است.

بهترين كار براى محققين اين است كه براى اتصال سند بر ظهور كلمه «عن» اعتماد نكند و آن را از قراين ديگر احراز نمايند.

بلكه به جمعى نسبت داده شده كه حديث معنعن مرسل يا منقطع مى باشد تا اتصال سند آن ثابت گردد.

به هر حال اين ظهور تا جايى كابرد دارد كه امكان عرفى ملاقات به حسب مكان و زمان بين راوى و مروى عنه منفى نباشد. قول اول را مى توان به معظم محدثين شيعه و سنى نسبت داد و هم چنين به اصوليين و فقهاء.[١]

فايده‌

محمد بن يعقوب كلينى، محدث نامدار شيعه در كافى كلمه «عن» را در حق راوى اخير كه قهرا شيخ و استاد او مى باشد، به كار نمى برد، و در بقيه راويان به كار مى برد. ظاهرا فعلى مانند «اخبرنى»، «حدثنى» و امثال آن را در مورد اول مقدر گرفته. ولى اين روش در من لايحضره الفقيه به كار گرفته نشده. بلى شيخ طوسى در تهذيب در موارد متعددى از كلينى پيروى نموده و در موارد ديگرى تعابير ديگر دارد.

كلينى با اين كه همه راويان سند را غالبا (در غير مراسيل) نقل مى كند، ولى تعليق هم زياد دارد كه مبتدى معلقات او را مرسل مى داند، در حالى كه چنين نيست. و توضيح آن در بحوث فى علم الرجال مذكور است.

[١] - الرعاية فى علم الدراية، ص ٩٩.