رنگارنگ يا کشکول درويشي - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٢٣ - ٤ - معرفى برخى از كتب رجالى

رجالى ما مى باشد؛ اين كتاب هرچند در توثيقات و تضعيفات رجالى كوتاهى كرده، ولى مؤلفات علما و راويان شيعه را تا حدودى زيادى معرفى نموده و فهرست نجاشى نيز به طريقه فهرست شيخ تأليف شده است.

رجال شيخ سومين كتاب از اصول رجالى مى باشد كه ترتيب راويان را به ترتيب زمانى رسول مكرم اسلام (ص) و امامان شيعه (ع) مبوب نموده و از حضرت نبوى تا حسن عسكرى (عليهما السلام) معرفى و در باب اخير پس از اصحاب حسن عسكرى مى گويد: «ثم اذكر بعد ذلك من تأخر زمانه عن الأئمة عليهم السلام من رواة الحديث او من عاصرهم و لم يرو عنهم».

٥٤- معالم العلماء در فهرست كتاب هاى شيعه و نام هاى مؤ لفين آن ها است.

اين كتاب در تتميم فهرست شيخ است كه نام مصنفين بعد از شيخ طوسى و عصر او را تا زمان مؤلف معالم العلماء محمد بن على بن شهر آشوب مازندرانى سروى متوفاى سال ٥٨٨ ق، ذكر نموده و تعداد آنان به شش صد دانشمند مى رسد؛ و آنچه كه از فهرست شيخ حذف شده به آنان نيز اشاره نموده است. بنابر اين پيوند اين كتاب به كتب تاريخى محكم تر است تا ارتباط به كتب علم رجال.

٥٥- عين همين كلام در مورد كتاب فهرست اسماى علماى شيعه و مصنفين آنان، تأليف شيخ منتجب الدين على بن عبيد الله بن بابويه رازى متوفاى بعد از سال ٥٨٥ هجرى، مى آيد كه متمم فهرست شيخ طوسى و متضمن هفت صد نام دانشمندان ما مى باشد كه از زمان شيخ طوسى تا عصر مؤلف زيسته اند.

٥٦- فهرست اسماى مصنفين شيعه كه به نام" رجال نجاشى" معروف شده و در واقع همانند فهرست شيخ، فهرست است، و از نگاه كثرت توثيقات و دقيق بودن محتواى آن از بهترين اصول چهارگانه رجالى مى باشد.