یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٤٢ - اخلاق - معیار فعل طبیعی و فعل اخلاقی

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١١، ص: ١٤٢

ثالثاً لازم میآید که فعالیتهای ناشی از پول پرستی و جاه پرستی داخل در فعل طبیعی نباشد، زیرا میل پول پرستی یا حرص و همچنین میل جاه طلبی ریشهای در جهازات بدنی ندارد. ولی به این اشکال با تعبیر دومی که کردیم جواب داده میشود، یعنی در مورد مبدأ فاعلی به جای کلمه میل طبیعی، کلمه احساسات خودخواهانه به کار میبریم و بدون شک پول پرستی و جاه پرستی از خانواده احساسات خودخواهانه است.

رابعاً لازم میآید که اخلاق جزء قلمرو روان شناسی باشد و علمی نظری باشد، زیرا بنا بر تعریف گذشته، میلها و عواطف و احساسات انسان دوگونه است: برخی خود دوستانه است و برخی غیر دوستانه. افعال ناشی از نوع اول، فعل طبیعی و افعال ناشی از نوع دوم، فعل اخلاقی نامیده میشود.

اخلاق «به معنی» محبت

و به هرحال بنا بر این نظر، اخلاق از مقوله عاطفه است، آنهم عاطفه محبت و بنابراین پرورش اخلاق عبارت است از پرورش احساسات غیردوستانه. میگویند در همه ادیان بزرگ جهان، ظاهراً هفت دین بزرگ، این تعلیم یافت میشود که: أحبب لغیرک ما تحب لنفسک و اکره لغیرک ما تکره لنفسک. در ورقههای مکتب انسانیت از مقدمه کتاب این است مذهب من تألیف گاندی نقل کردیم که مدعی است از روی تعلیمات اوپانیشادها به سه دستور دست یافته است:

تنها حقیقت جهان

١. در جهان یک حقیقت وجود دارد: شناختن ذات (نفس ظ)

٢. هرکس خود را شناخت، خدا و جهان را شناخته است و برعکس، عکس.

تنها نیروی جهان تنها نیکی جهان

٣. در جهان یک نیرو وجود دارد و آن نیروی تسلط بر خویشتن است و یک نیکی وجود دارد و آن دوست داشتن دیگران مانند دوست داشتن خویش است.

انسان دوستی یا انسانیت دوستی؟

البته اینجا بحثی هست که ما در ورقههای مکتب انسانیت وارد شدهایم که معنی انسان دوستی این نیست که انسان را به عنوان یک حیوان مستقیم القامه دوست داشته باشیم، بلکه باید انسانیت و