یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٢ - آیا وقت توبه تا کی است؟

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١١، ص: ٢٢

ممکن نیست او را اصلاح کرد. پس تا هنگامی مجال اصلاح هست که این میوه بر درخت باشد. توبه هم تا وقتی امکان دارد که انسان در این دنیا و بر درخت طبیعت بوده باشد؛ توبه اصلاح میوه [انسان] است بر درخت طبیعت.

ضمناً این مطلب هم روشن میشود که همان طوری که میوه هرچه زودتر، بیشتر قابل اصلاح است و هرچه بیشتر بماند کمتر اصلاح میپذیرد و وقت اصلاحش میگذرد (تا وقتی که هنوز به حال کمون و در داخل درخت است از راه پیوند و اصلاح خودِ درخت قابل اصلاح است و در وقت گل دادن درخت، کمتر و در وقت روییدن خود میوه، از آن هم کمتر و در وقتی که نیم رس است از آن کمتر، در وقت رسیدن از آن هم کمتر تا بالاخره از درخت جدا میشود و بکلی قابلیت اصلاحش از داخل وجود خودش از بین میرود) [انسان نیز چنین خاصیتی دارد.]

به هر حال توبه اصلاح اساسی و داخلی و از راه رگ و ریشه است، همان طوری که عمل هم برای انسان در این جهان از همین قبیل است. طفل هم در رحم که هست و از راه ناف تغذی میکند، متصل است به وجود مادر. او در آنجا به منزله درختی است در زمین وجود مادر و از راه وجود مادر قابل اصلاح و افساد است و وقتی که متولد شد، از این حیث مستقل میشود. انسان در این جهان مانند طفل است نسبت به مادر و در آن جهان از این مادر مستقل میشود.

حکما اصطلاحی داشتهاند که آباء سبعه و امّهات اربعه و موالید ثلاثه میگفتهاند. انسان فرزند و مولود طبیعت است.

راجع به اینکه وقت توبه کی است، گفتیم آن جهان جای توبه نیست و از طرفی گفتیم این جهان جای توبه هست و از طرف دیگر میبینیم که در خود قرآن در مواقعی توبه را قبول نکرده، مثل توبه فرعون که قبول نشد [١]. پس آیا توبه فرعون در آن جهان بوده و یا در