یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٨٦ - تربیت و فطرت

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١١، ص: ٨٦

باشد که چنین امکانی باشد و آن سرشت دارای این مشخصات است:

شرایط تربیت انسانی

الف. محصور و محدود بودن به جاذبهها و عوامل مختلف و متضاد.

ب. نیروی عقل برای تشخیص.

ج. نیروی اراده برای انتخاب.

د. وجود میلهای متعالی و لانهایت و نامحدود.

١٦. اصالت انسان در تربیت، مهمترین اصل تربیتی است و حال آنکه طرحهای تربیتی غالباً (شاید) منهای انسان است و در حقیقت در غیاب انسان تهیه شده است.

١٧. اسلام با جمله فطرة اللَّه متواضعانه خودش را بر انسان تطبیق میدهد نه انسان را بر خودش.

١٨. از مجموع آنچه گفته شد معلوم شد دوگونه طرح تربیتی برای انسان میتواند وجود داشته باشد و به عبارت دیگر طرحهای تربیتی بهطور کلی دو گونهاند که از دو نظر مختلف درباره انسان و جهان سرچشمه میگیرد و معمولًا زیر پوشش اصالت جامعه و نفی فردیت و اصالت فرد طرحهای ضد انسان تهیه میشود (این خود نمونهای از ازخودبیگانگی انسان وسیله جامعه بلکه وسیله جامعه شناسی و بلکه وسیله سیاستها با ابزار جامعه شناسی است):

آیا سعادت امری است که باید آن را اختراع کرد و یا از طبیعت کشف کرد؟

الف. طرحهای مبتنی بر یک سلسله مقصدها که قبلًا انتخاب شدهاند و انسان صرفاً به عنوان ماده و شیئی که باید مطابق آن طرحها ساخته شود در نظر گرفته میشود. بر حسب این طرحها انسان باید مطابق این طرحها ساخته شود، آنچنان که یک پارچه باید طبق طرح قبلی دوخته شود. و اما مقاصد چیست؟ مقاصد هرچه باشد، ممکن است مقاصد همه بر فرض سعادت انسان باشد، ولی سعادت انسان به عنوان یک امری که باید آن را اختراع کرد نه از طبیعت کشف کرد در نظر گرفته شده است.

ب. طرحهای مبتنی بر واقعیت انسان و اقتضاهای فطری و سرشتی او که چه راهی وجود دارد برای تقویت و تکمیل آنها. این