یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٠١ - اخلاق - فهرست ( جلسه یزدیها ) از فروردین ٥٦

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١١، ص: ٣٠٠

ارزش برای انسان دارد و معنویتی است ملایم با معنی انسان، و از نظر اگزیستانسیالیسم انسان برای آنها ارزش میآفریند (و در حقیقت اعتبار میکند، و ما گفتهایم در مورد وسیلهها میتوان اعتبار ارزش کرد نه در مورد هدفها). ماتریالیسم هم چارهای ندارد که به اصطلاح ایده آلیسم اخلاقی را بپذیرد، با اینکه این تفکیک منطقی نیست.

٥. معنویت اخلاقی ملازم است با نوعی قداست، تعالی، برتری، ارزش برتر، خضوع و فروتنی، حتی عشق انسانها به آن.

٦. حکما اخلاق را از نوع حکمت دانستهاند که باید از طریق فلسفی و عقلانی و تحلیلی آن را کشف کرد، نه بدیهی است و نه تجربی (و قهراً نه صرفاً نقلی و تعبدی). ولی البته- اگرچه آنها نگفتهاند- نوع اقامه برهان و نوع تجزیه و تحلیل متفاوت است، شاید بیشتر به فطرت و وجدان وابسته باشد. البته افلاطون که خیر را مانند یک موجود دانسته است، برایش طرز تحقیق و متد تحقیق در حکمت نظری و حکمت عملی یکسان است.

متأسفانه حکمای ما درباره متد تحقیق در حکمت عملی بحث کافی نکردهاند و این بر عهده ماست.

٧. بحث باید اینطور شروع شود:

الف. تفاوت انسان و حیوان، اینکه آدمیت چیز جداگانهای است از خورد و خوراک و شئون حیوانیت و حتی از سخن گفتن و غیره.

ب. انسان یک تفاوت دارد با حیوان در آنچه هست و تفاوتی دیگر دارد که انسان یک امر بالقوه است و باید بشود، ولی حیوان هرچه هست به دست خلقت شده است [١].

ج. حالا که انسان موجود بالقوه است و قابلِ شدن است، آیا یک مدل عالی آرمانی دارد یا نه؟ آیا انسان آرمانی، کارهای آرمانی چیست؟ انسان ایده آل و انسان کامل چه تعریفی دارد؟

د. انسان آرمانی یعنی آنچه باید باشد. اینجا بحث «باید» مطرح