یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٩ - تئوری فطرت

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١١، ص: ٥٩

نخواهد گذاشت که جامعه در آن مسیرها قرار گیرد و اندیشههای انسانی و گرایشهای انسانی آن شکلها را به خود بگیرد. اینهاست جنبههای ثابت وجود فردی و وجود اجتماعی انسان. اینجاست که مسئله اسلام و مقتضیات زمان راه حل اساسی خود را مییابد.

٩. در درس تفسیر عصرهای جمعه، تفسیر آیه کریمه و نفس و ما سوّیها. فألهمها فجورها و تقویها. قد افلح من زکیها. و قد خاب من دسّیها، چند نکته گفتیم:

الف. فلاح یعنی رستگاری و در حقیقت رهایی و آزادی حقیقی.

ب. کلمه «قد» میخواهد بگوید قطعاً تزکیه نفس موجب رستگاری و ضد آن موجب بدبختی و اسارت است.

ج. چند نوع آزادی داریم: اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، فکری، روحی. این آیه اساس را آزادی روحی قرار داده، یعنی بدون این آزادی آنها اثری در فلاح و رستگاری و نفی اسارت واقعی ندارند.

د. تزکیه با تطهیر فرق دارد، که تطهیر در مورد جمادات هم گفته میشود مثل تطهیر لباس ولی تزکیه در مورد جانداران گفته میشود که آلودگیهاشان همان موانع رشدشان است و از این رو پاکیزه کردن آنها عین تنمیه و رشد دادن و تکامل بخشیدن به آنهاست.

ه. این آیه اصل تقدم وجود فردی انسان (وجود فطری) را بر وجود اجتماعی او بیان میکند. طرفداران تقدم وجود اجتماعی مثل دورکهیم و همچنین مارکسیستها که در عین حال به تقدم وجود مادی جامعه بر وجود معنوی او قائلند، وجود فردی انسان را تابع و جامعه را از نظر صلاح و اصلاح اصل میدانند، با این تفاوت که دورکهایم اعتراف به جبر و نقش نداشتن فرد اعم از شخصیت و توده دارد، ولی مارکسیسم اعتراف به جبر نمیکند و نقش شخصیت را منکر میشود و نقش توده را تأیید مینماید. در صورتی که بنا بر اصل تقدم وجود اجتماعی فرد بر وجود فردی او جایی برای اختیار باقی نمیماند و باید منتظر تکامل ابزار تولید بود، منتظر رسیدن ساعت زایمان این مادر بود و راهی دیگر ندارد. ولی بنا بر نظریه فطرت، افراد