یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٢٥ - اخلاق

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١١، ص: ١٢٥

زناشویی و اخلاق ص ١٣٨- ١٣٩.

زناشویی و اخلاق ص ١٠٢.

اخلاق و از خود بیگانگی

رجوع شود به ورقههای اخلاق مارکسیستی، صفحات ١٤- ٢٦.

اخلاق از نظر قدما

رجوع شود به اسفار ج ٤، ص ١٢٠.

اخلاق

١. عطف به آنچه تحت عنوان «کرامت نفس یا مبنای اصلی اخلاق اسلامی» یادداشت شد، یکی از مسائل اصلی اخلاق مسئله خیر و شر عملی (نه نظری) و حسن و قبح است. در تعریف خیر یا حَسَن گفته شده: ما یجب أن یعمل، و در تعریف شر گفته شده: ما یجب أن لایعمل. گاهی حَسَن را طوری تعریف کردهاند که شامل مباح هم بشود. به هرحال مسئله فرمان عقل به اینکه باید چنین کرد یا نکرد، در اینجا دخیل است. منکرین حسن و قبح عقلی از قبیل غزالی و سایر اشاعره مدعی هستند که منشأ این فرمان یا شرع و قانون است که به صورت عادت درآمده است (یعنی فرمانی است که از خارج تحمیل شده و بعد به صورت عادت و عرف اجتماعی درآمده است) و یا آنکه منشأش اغراض و منافع است، اما اگر نه غرض و منفعتی باشد و نه سوابق عرفی و عادی در کار باشد عقل حکمی ندارد. حتی مواردی که معتزله مثال زدهاند از قبیل صدق و کذب در موردی که اثر متساوی داشته باشند و یا مثال انقاذ غریق و یا احسان به محسن و یا وفای به عهد، فی حد ذاته در نظر عقل لزوم و وجوبی ندارد.