یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٧٦ - یادداشت بحث فطرت در مدرسه نیکان

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١١، ص: ٧٦

ایراد میگیرند که این اخلاق نیست، ترس است، اخلاق آنگاه اخلاق است که داعی و انگیزهاش نفس حسن عمل اخلاقی باشد. ولی اینها نمیدانند که مقصود این است که فلسفه اخلاق و معنیدار شدن اخلاق به همین معنی جز با جهان بینی الهی و انسان شناسی فطری و الهی معنی و مفهوم پیدا نمیکند.

٢٣. عطف به نمره ١٧، مقدسات بشر یا به عبارت دیگر ارزشهای انسانی که ملاک تمایز انسان از غیرانسان است و به بشر قداست میدهد، از پنج مقوله است (و اگر عشق و پرستش را دو مقوله بگیریم شش مقوله است):

پنج مقوله یا شش مقوله

الف. مقوله حقیقت یا مقوله دانایی و کشف و صیرورة الانسان عالماً عقلیاً مضاهیاً للعالم العینی، آینه جهان نما شدن، و علّم آدم الاسماء کلها. سخن پاسکال درباره اینکه اگر مثلًا آتش انسان را بسوزاند و یا دریا غرق کند و یا درنده او را بخورد باز انسان برتر است، زیرا میفهمد که چه میشود، و سخن استوارت میل.

ب. مقوله خیر و فضیلت یا مقوله اخلاق که شامل اخلاق فردی از قبیل نظم و انضباط، تسلط بر نفس و مالکیت نفس در مراحل مختلف از تسلط بر تمایلات گرفته تا تسلط بر خواطر و بالاخره جمیع حالات عرفانی و سیر و سلوکی، استقامت، شجاعت، زهد به مفهوم واقعی، توکل و اعتماد به حق و حقیقت و غیر اینها و شامل اخلاق اجتماعی از قبیل تعاون، احسان، ایثار، جود، فداکاری و ...

میشود.

ج. مقوله زیبایی به معنی دوست داشتن زیباییهای طبیعت و به اصطلاح زیبایی پرستی و زیبایی دوستی (با شهوت پرستی اشتباه نشود) و دیگر به معنی خلق زیباییها یعنی «هنر» و زیبایی به صورت شعر، موسیقی، عکس، خط، نقاشی، تذهیب، فصاحت و بلاغت، خیاطی و مد لباس، آرایش انسان، آرایش طبیعت. (آیا حیوان ادراک زیبایی دارد؟)

د. خلاقیت و فنّانیت و ابداع که از شئون قدرت است و از این