یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٢٦ - اخلاق

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١١، ص: ١٢٦

به عقیده منکرین حسن و قبح ذاتی اخلاقی، علت اصلی استقباح، همان اشمئزاز طبیعت شخصی است و آدمی خیال میکند که آن شیء فی حد ذاته دارای صفتی است به نام قبح ابدی و نمیداند که آن، چیزی جز عدم موافقت و ملایمت با طبیعت و اغراض و منافع خود شخص نیست و لهذا با تغییر جهت، نظر شخص فرق میکند.

رجوع شود به نمره ٥.

در کتاب الاخلاق عند الغزالی ص ١٢٦ میگوید:

به عقیده غزالی علت اینکه انقاذ غریق در نظر انسان با قطع نظر از دستورهای دینی رجحان دارد این است که اولًا انسان همین که همنوع خود را در چنان حالتی دید فوراً خودش در همان حالت پیش خودش مجسم میگردد و لهذا در مورد حیوانات این رقّت دست نمیدهد یا کمتر دست میدهد. بعلاوه اینکه، میل به ستایش گاهی محرک انسان است و بلکه غالباً این امور مقرون به ستایش است. قهراً در امور نادری هم که کسی مطلع نمیشود، به حکم عادت و اغلبیت همان گونه عمل میکند. جهت سوم اینکه یک نوع تداعی معانی قهری در این موارد هست، نظیر تداعی معانی که انسان نسبت به مکانهایی که در آنجا لذت برده دارد. چون انسان از این گونه اعمال همیشه ثنا و ستایش دیده، یک احساس خوبی نسبت به این گونه اعمال قهراً در وی پیدا میشود.

٢. لازمه نظریه انکار حسن و قبح عقلی در اخلاق این است که فرقی بین خیر و نافع و بین شر و ضارّ نباشد، زیرا بنا بر این نظریه ملاک خیر و شر اثر مفید و ملایم یا غیر ملایمی است که با نفسِ کننده دارد. تأمل شود.

اراده اخلاقی

٣. از جمله مسائل اخلاق نظری تحقیق در باب اراده است و