یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٧٧ - اخلاق و مسئله خودی

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١١، ص: ١٧٧

اخلاق - نظریه ها درباره اصلاح انسان

رجوع شود به ورقههای یادداشت علم و ایمان.

اخلاق و مسئله خودی

١. چرا انسان در اخلاق احتیاج به متمم الجعل دارد؟

٢. اثر تربیت و اخلاق و اینکه اخلاق به خاطر هدف معین است.

٣. جز اخلاق نیچهای و ماکیاولی و کمونیستی، همه اخلاقهای اجتماعی متوجه جلوگیری از خودخواهی است، زیرا بشر، رسیده به آنجا که طبعاً بشر خودخواه است و باید با تربیت او را از خودخواهی رهانید.

٤. پس مسئله خودی در اخلاق مهمترین مسئله است و فضایل اخلاقی بر نفی خودی است.

٥. نفی خودی در اسلام به معنی توسعه و تلطیف است نه به معنی زجر و کشتن که در اخلاقهای بودایی هندی و چینی و مانوی و غیره آمده است.

٦. نفی خودی به همان معنی صحیحش آیا جز بر پایه ایمان و دین میسر است؟ آیا منطق همه اینها و پایه همه اینها و پشتوانه همه اینها و اعتبار همه اینها معرفة اللَّه نیست؟ آیا عقل و علم قادر است که به بشر اخلاق اجتماعی بدهد یا نه؟

جواب این است که خاصیت عقل به نفع خود کار کردن است.

٧. انواع خودیها را و صفات عارض بر خودیها را باید شناخت و فهمید که آنچه در اروپاییان است اخلاق انسانی نیست، اخلاق ملی است.

٨. شعاع دایره خودی در اسلام تا بینهایت است. ترحم اساس است.

٩. فرق است بین تجاوز و مجازات.

١٠. مکتبهای اخلاقی مبتنی بر خودخواهی، عکس العمل شدید