یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤١ - منشأ روحی و نفسانی توبه (١)

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١١، ص: ٤١

منشأ روحی و نفسانی توبه [١]

از اختصاصات و مزایای فرزند آدم یکی این است که میدان عملش وسیع است، بر خلاف جمادات و نباتات که بر وتیره واحد عمل میکنند و حتی بر خلاف حیوان که مقهور مبادی میل است و فعالیت تدبیری و انتخابی ندارد. انسان به حقیقت، مختار و حرّ و آزاد است و به همین دلیل در روحیه آدمی تغییر و تحول و حتی انقلاب و تغییر جهت هست بر خلاف طبیعت طلا و درخت بید و اسب که تغییر جهت و مسیر و انقلاب علیه خود ندارند. در حرکات انسان، بالا و پست و نشیب و فراز و رفتن و بازگشتن و قیام و انقلاب علیه خود هست.

توبه در حقیقت، عکس العمل نشان دادن قوا و مقامات عالی انسانی در مقابل افعال و مفاسد قوای پست اوست. اگر توپی را به زمین سختی بزنیم، به تناسب محکم زدن و به تناسب صلابت آن زمین، توپ از زمین در جهت مخالف برمیگردد [١]. البته اینجا تعجبی ندارد [٢]، زیرا توپ عاملی است و ما که پرتاب کننده هستیم عامل دیگری و زمین و صلابت زمین عامل سومی است. ولی در انسان تعجب است که خودش عمل میکند و خودش نسبت به عمل خودش عکس العمل نشان میدهد؛ در حقیقت صفحه عقل و صفحه ایمان و صفحه وجدان در مقابل عملی که از ناحیه شهوت و غضب به سوی آنان میشود عکس العمل نشان میدهند.

اساساً یکی از خواص روحی انسان، عکس العمل نشان دادن قوای انسانی، بعضی در مقابل فشار بعض دیگر است. اگر هم شهوت و غضب از طرف تقوا حبس شود و آزادی عمل خود را از دست دهد،