یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٩٦ - آیا اخلاق مطلق است یا نسبی؟ ( بحث هشترودی )

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١١، ص: ٢٩٥

مشخص خود حرکت میکند. آنچه اخلاق است کادری است که مسیر تکامل انسان را مشخص میسازد. نوع انسان به حسب افراد، یک کمال واحد دارند.

توجیه و تفسیر اخلاق جاودان

افراد انسان به حکم آنکه نوع واحدند و کمال فردی این نوع همواره مشابه است قهراً بایدهای اخلاقی که برای کسب انسانیت است یکسان است. به عبارت دیگر آنچه انسانیت نامیده میشود متغیر و متبدل نیست، هرچند متکامل هست به مفهومی که ما قائلیم. چنین نیست که یک روز ابوذر بودن انسانیت باشد و روز دیگر معاویه بودن. البته با حفظ معیارهای انسانی خود انسانیت، در انسانیت تکامل حاصل شود بلا مانع است، یعنی در ابوذر بودن تکامل حاصل شود و این خود مستلزم ثبات معیارهای اخلاقی است. این از جنبه کمال فردی.

اما از جنبه تکامل اجتماعی، قهراً تکامل انسانی اجتماع هم مانند تکامل انسانی فرد است و ایندو به یکدیگر وابستهاند. معنی ندارد که در عصری جامعه مثلًا بیعاطفه و متباغض و متظالم و متخاصم جامعه تکامل یافته باشد، در عصر دیگر بر عکس.

آیا اخلاق مطلق است یا نسبی؟ ( بحث هشترودی )

در کیهان ٨/ ٤/ ٥٥ زیر عنوان گفتگو با کیهان با تیتر «انسان زمینی به صورت موجودی کیهانی در میآید» از دکتر محسن هشترودی مطالبی نقل کرده است و در مقدمه نوشته است:

هیچ حکمی مطلق نیست، همه احکام نسبی است. شاید به شما گفته باشند که احکام ریاضی مطلق است، مثلًا معادله درجه ٢ دو جواب دارد. ولی باید این فکر را از سر خود بیرون کنید،