یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٢٧ - خلاصه

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١١، ص: ٣٢٦

خلاصه

الف. دو نوع وابستگی: وابستگی اشیاء به انسان و وابستگی انسان به اشیاء. اولی نامش مالکیت است و دومی نامش تعلق، حب دنیا، دنیاپرستی (مسئله تجزیهها).

ب. آیا منفعت پرستی، غریزی انسان است و انسان وابسته به طبیعت است و منفعت جویی لازمه وابستگی عینی انسان به طبیعت است یا منفعت پرستی غریزی نیست، لازمه مالکیت و محصول جامعه طبقاتی است؟ اگر اثر مالکیت است، خود مالکیت محصول چیست؟

متقابلًا نوع دوستی و انسان دوستی آیا غریزه است (ولو به صورت غریزهای بر ضد غریزه منفعت پرستی) یا لازمه زندگی اجتماعی است، آنچنان که امثال هابز و شاید روسو و میل گفتهاند (و کم و بیش علامه طباطبایی)؟

و یا انسان دارای دو نوع غریزه متضاد است: فردی، حیوانی، منفعتی از یک طرف؛ جمعی، انسانی، ارزشی از طرف دیگر؟

نظریه سوم صحیح است.

ج. از نظر کسانی که منفعت طلبی را غریزی نمیدانند و نوع پرستی را نیز غریزی نمیدانند بلکه همه اینها را مولود وضع اجتماعی و اقتصادی میدانند و از طرفی اقتصاد را اصل و ایدئولوژی را فرع میدانند، تنها با اشتراکی شدن وضع اقتصادی، وضع اخلاقی اشتراکی میشود و منها تبدیل به ما میگردد.

ولی کسانی که منفعت طلبی را غریزی میدانند، اعم از اینکه نوع دوستی را غریزی بدانند یا ندانند، اشتراکی شدن را کافی نمیدانند، بلکه به حکم اینکه قائل به اصالت انسانیت در انسان هستند، با وجود مالکیت فردی، به شرط عدالت و عدم تبعیض، حصول انسانیت را ممکن میشمارند.

د. تفسیر شعر «جان گرگان و سگان از هم جداست» (ص ٣٢٠)

ه. مضافهایی که مضاف الیه آنها «ما» است، یعنی مشترکات،