یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١١٩ - اخلاق - نظریه پرستش

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١١، ص: ١١٩

درباره پرستش نیز مانند زیبایی بحثها و سؤالاتی هست از قبیل اینکه: تعریف پرستش چیست؟ آیا پرستش منحصر است به انسان، یا آنچه در انسان هست پرستش آگاهانه است، حقیقت پرستش در همه موجودات هست؟ آیا در انسان بالخصوص غریزهای به نام غریزه پرستش وجود دارد؟ آیا پرستش انواعی دارد: حسی، خیالی، عقلی؟ اینک پاسخ به سؤالات.

الف. تعریف پرستش. پرستش نظر به اینکه یکی از تجلیات روحی انسان است، آنهم یک تجلی که اغلب ناآگاهانه است، شاید قابل تعریف نباشد. قدر مسلم این است که اعمال بدنی از قبیل نماز و روزه و حج، شکل دادن به آن حالت روحی است. در پرستش ستایش هست، تنزیه و تقدیس هست، خضوع و فروتنی هست، از خودِ محدود بیرون رفتن و از دایره تمنیات محدود خارج شدن و قفس خودی شکستن، پرواز کردن (تقرب)، انقطاع، التجاء، استعانت، همه اینها هست.

ب. اینکه پرستش منحصر به انسان نیست، همه موجودات به نحوی پرستنده خالق خود هستند و به قول نظامی «همه هستند سرگردان چو پرگار- پدید آرنده خود را طلبکار» مورد تأیید قرآن کریم است: یسبح للَّه ما فی السموات و ما فی الارض الملک القدوس العزیز الحکیم، سبح للَّه ما فی السموات و الارض، سبح للَّه ما فی السموات و ما فی الارض، یسبح للَّه ما فی السموات و ما فی الارض له الملک و له الحمد، و ان من شیء الّا یسبح بحمده و لکن لا تفقهون تسبیحهم.

ج. عالم روح انسان عجیبترین عوالم است. امروز در میان محققین روان شناسان، طرفداران این نظریه که پرستش، دین، تقدیس، نیایش یک عنصر اساسی سرشت آدمی است فراوانند.

ویلیام جیمز کتاب خوبی دارد که اخیراً به نام دین و روان ترجمه شده است. قرآن هم میگوید: فأقم وجهک للدین حنیفاً فطرة اللَّه التی فطر الناس علیها.

د. برخی مانند محیی الدین [ابن] عربی و غیره معتقدند که همه