یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٧٢ - یادداشت بحث فطرت در مدرسه نیکان

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١١، ص: ٧٢

مابه الامتیازهای ذاتی انسان، بحث اقتضائات ذاتی و بالقوه انسان است که باید فعلیت یابند نه بحث اموری که الآن بالفعل میباشد که با آزادی منافات داشته باشد (فطرت و آزادی- اگزیستانسیالیسم).

٩. نظریه کسانی که انسان را صد درصد ساخته محیط طبیعی و محیط اجتماعی میدانند و نتیجه یک سلسله کنشها و واکنشهای تاریخی بیهدف که بعد به صورت یک سلسله امور روانی درآمده است، و او را ظرفی توخالی میانگارند و یا مظروفی بیشکل مثل آب که تابع ظرف خود است، و نظریه کسانی که انسان را صد درصد ساخته عمل خود و انتخاب خود میدانند و نفی هرگونه سرشت از او مینمایند.

١٠. نظریه اسلام بر ترکب دو سرشت متضاد در انسان است و با داشتن نیروی عقل و اراده و انتخاب برای تکامل (دو سرشتی انسان و نوع ترکیب خاص که اضداد در عین ترکیب در مقابل هم ایستادهاند).

١١. بحث تکامل تاریخی و رابطهاش با فطرت از نظر ما، در مقابل تکامل دیالکتیکی.

١٢. مسئله خود واقعی انسان و از خودبیگانگی، فرع بر قبول فطریات انسانی است. رجوع شود به ورقههای روح، خود واقعی و خود خیالی (خود واقعی).

١٣. رابطه فطرت با شخصیت و اینکه انسان از آن جهت شخص است نه شیء که دارای فطرت است (ر. ک: ورقههای تربیت و فطرت (فطرت و شخصیت)، شماره ٧) و اساساً مسئله اصالت انسان و اومانیسم جز با قبول فطرت انسانی معنی ندارد.

١٤. نظریه اصالت اجتماع و نفی اصالت فرد خواه ناخواه منجر به نفی فطرت و اصالت انسان میشود. در ص ٨٢ از ورقههای تربیت و فطرت گفتیم که در نظریه اصالت فرد اروپایی نیز انسان نفی شده است، زیرا نظر آنها صرفاً به اندیشه و آزادی و اراده است بدون توجه به واقعیت انسان که اندیشه و اراده وسیله و ابزار است.