یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٢٠ - یادداشت اخلاق جنسی

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١١، ص: ٢٢٠

فراموش کرد.

از این سه اصل، اصل اول فلسفی و اصل دوم تربیتی و اصل سوم روانی است.

٨. در کتاب لذات فلسفه صفحه ٨٤ تألیف ویل دورانت میگوید:

ریشه اخلاق (بهطور کلی) آدابی است که برای حفظ و سلامت نوع، مفید دانسته شده است.

٩. صفحه ٨٦: دو حادثه مهم در تاریخ بشر مقیاسهای اخلاقی را عوض کرد: یکی انتقال از صیادی به دوره کشاورزی، دیگر انتقال از کشاورزی به دوره صنعتی؛ یعنی چون اخلاق آن چیزی است که به حال نوع مفید باشد و به واسطه این تحولات آنچه در گذشته مفید بوده با آنچه در حال حاضر مفید است فرق میکند، پس قهراً اخلاق خوب و بد هم به نسبت فرق میکند.

این خود یک مطلبی است برای ما که صغرویاً و کبرویاً بحث کنیم. اولًا آیا اصول اولیه اخلاق و از آن جمله آنچه در زمینه اخلاق جنسی از طرف اسلام پیشنهاد شده است، در انتقال تمدن از دورهای به دورهای از لحاظ مفید بودن و نبودن فرق میکند یا نه [١]؟ ثانیاً به طور صغروی در حال حاضر و با اوضاع صنعتی جهان، خوب است که زندگی بر چه اساسی باشد و آیا اوضاع خانوادگی و مقدمات تمهیدی آن و آثار و نتایج آن برای بشر ضرورت دارد یا ندارد؟ زیرا آنچه

---

[١]. بعبارة اخری چنین نیست که همه چیز مشمول این قانون باشد که در دورهای مفیدو در دورهای دیگر مضر باشد، بعضی چیزها در همه ادوار مفید و بعضی در همه ادوار مضر است. به عبارت بهتر اولًا بعضی چیزها از اصول زندگی و تکامل است و در همه ادوار مفید است و چنین نیست که با انتقال تمدن از دورهای به دوره دیگر همه مقیاسها عوض شود، و ثانیاً آنچه اسلام گفته از قسمی است که عوض نمیشود نه از قسمی که عوض میشود، و ثالثاً این خود میرساند که اخلاق واقعی و ملاک واقعی اخلاقْ مطلق است، زیرا آن چیزی اخلاقی است که مصداق احسان باشد و به حال بشر مفید باشد و این مطلق است، اما اینکه مصادیق این در هر زمانی فرق میکند ربطی به نسبیت مفهوم ندارد، همچنان که مفیدهای طبی نیز به حسب اشخاص و به حسب زمانها فرق میکند و این دلیل نمیشود که طب نسبی است.