یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٨٨ - فطرت و تربیت

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١١، ص: ٨٨

است، مسئله طرفداری عدالت ...

ح. اگر مسئله اقتضائات خاص به میان آید، مسئله سرشت به میان میآید و اگر مسئله سرشت به میان آید بر ضد آزادی است، زیرا اگر انسان با یک سلسله خصلتها آفریده شده باشد اجباراً باید از همانها پیروی کند پس آزادی و اختیار معنی ندارد. انسان آزاد یعنی در هر لحظه هرچه را بخواهد انتخاب میکند نه آنچه سرشت تحمیل میکند. [این مطلب را] از آن جهت طرح کردم که اگزیستانسیالیسم مدعی است مسئله سرشت ضد آزادی است.

جواب این است که سرشت بر ضد آزادی نیست. سرشت عقل و اراده مؤید و مبنای آزادی است. طبیعتهای بیجان نه به خاطر سرشت مجبورند- که اگر سرشت هم نمیداشتند مجبور بودند- بلکه از آن جهت آزاد نیستند که فاقد عقل و ارادهاند.

ط. بودهاند کسانی که سرشت انسان و طبیعت انسان را مانند سرشت جمادات و نباتات دانستهاند که اقتضای یکنواختی دارد.

ی. انسان از لحاظ جسم، بالفعل آفریده شده و کمتر قابل تغییر است و از نظر روانی بالقوه آفریده شده است و در این جهان تحت تأثیر عوامل محیطی، تاریخی، اختیاری [و از روی اختیار] باید خود را بسازد. ای انسان تو از نظر جسمی آنطور هستی که آفریده شدهای اما از نظر روانی تو آن طوری که بخواهی باشی. گر در طلب گوهر کانی کانی ...، ای برادر تو همه اندیشهای ... پسای انسان تو باید ببینی چه میاندیشی و دیگر اینکه چه میخواهی، زیرا تو آن چیزی که میاندیشی و آن چیزی هستی که میخواهی. آیه قرآن (اول سوره دهر)

یا. آیا اسلام طرفدار پرورش استعدادهاست یا نه؟ آیا اسلام طرفدار پرورش جسم است یا نه؟ معنی پرورش جسم که غیر از تن پروری است.