یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٧١ - مسائل کلی در اخلاق

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١١، ص: ١٧١

ه. تعریف نسبیت یعنی مقایسهای، مثل بزرگی و کوچکی. اما خالقیت و رازقیت اضافی است نه نسبی. نسبی آن است که [در مقایسه] با معنی دیگر ضد او باشد، مثال گوسفند بزرگ و شتر کوچک، همچنین است دوری و نزدیکی. در آن جور معانی دو شیء باید باشد و یک مقیاس معینی هم باید قبلًا در نظر بگیریم. با آن مقیاس معین یا دور است یا نزدیک.

اما اعداد مطلقند و همچنین مقادیر. زمان نیز همینطور است، مطلق است. اما وزن، متفاوت نه نسبی است.

در باب حقیقت و علم هم این بحث هست که آیا مطلق است یا نسبی؟

و. این توهم که اخلاق نسبی است از پسند اجتماع پیدا شده که قدیمیها چه چیز را خوب و چه چیز را بد میدانستند. این همان اخلاق بیدلیل است، مثلًا کلاه سر گذاشتن یا برداشتن، دست روی دست گذاشتن، کراوات بستن، ایستاده یا با قاشق غذا خوردن.

ز. آیا آن چیزهایی که عقل آنها را زشت یا زیبا میداند، در زمانها فرق میکند؟

ح. کشتن گاو در هند.

ط. دو پایه برای نسبیت اخلاق: زشتی و زیبایی، نسبی بودن آنها

٢٦. وجدان و قضاوت علیه خود، نفس لوّامه، قضاوتهای تاریخی درباره اشخاص.

٢٧. مسئله خوب و وسیله خوب، بد و وسیله بد. بحث حجاب و امثال اینها از جنبه وسیله است نه از جنبه هدف.

٢٨. اخلاق تابو:

الف. مثال عجیب راسل.

ب. مثال قتل نفس و دزدی.

ج. راسل میگوید نباید مفهوم زشتی و بدی مقیاس باشد، باید مفهوم زیان و سود مقیاس باشد.

د. جلوگیری از آبستنی به قول راسل در ص ٧٠ جهانی که من