یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٨٣ - اخلاق اسلامی

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١١، ص: ١٨٣

و همینطور.

١٠. در سخنرانیهای دهه دوم جمادی الثانیه ٨٣ در مسجد اتفاق، شب اول گفتیم که سایر موجودات عالم طبیعت همه قَدَرند و اما انسان است که خود مرتبه قضاء خود نیز هست.

١١. اخلاق بر دو قسم است: مرده و زنده. مقصود از اخلاق مرده و زنده یعنی اخلاقِ منشأ اثر و جنبش و فعالیت و تنوع و تشکل یا اخلاق بیاثر و درون گرا و نومیدانه و ضعیف.

١٢. همچنان که در ورقههای تعلیمات اجتماعی گفتیم فرق است بین اخلاق فردی و اخلاق اجتماعی و مسائل اجتماعی. گفتیم که اخلاق فردی فقط خود فرد را از آن نظر که یک فرد است تکمیل میکند، مثل شجاعت و سخا و صبر و شکر و توکل و اعتماد به نفس و حلم و قناعت و عزت نفس. اما اخلاق اجتماعی مربوط است به ارتباط یک فرد با سایر افراد که خوب است مثلًا متواضعانه باشد نه متکبرانه، باید در عین حال متذلّلانه نباشد، و همچنین است انفاق یعنی خوی انفاق از آن نظر که انفاق است نه از آن نظر که سخا و کرم است و بالاخره تمام اخلاق معاشرتی از قبیل مهمانداری و وفای به عهد و حسن صداقت و بشاشت چهره. و اما مسائل اجتماعی عبارت است از مسائلی که مربوط است به کیفیت ساختمان اجتماع، زیرا هر جامعهای شکل مخصوصی دارد. شکل جامعه آمریکا و مختصات آن با شکل جامعه شوروی و مختصات آن متفاوت است، خود آنها نیز اعتراف دارند. مقررات و آداب و رسوم و بالاخره وضع مالکیت و بردگی و نظامات سیاسی و اجتماعی یک جامعه و آنچه مربوط است به ایجاد یا محو طبقات، همه آنها جزء مسائل اجتماعی است. در مثَل، مثَل اخلاق فردی مثَل خصوصیات مربوط به یک آجر یا چوب یا آهن است در بنا که آن آجر چه رنگ و چه قالب و چه ضخامت و چه حجم و چه مقدار سفتی و حرارت دیدگی داشته باشد، اخلاق اجتماعی مانند ملاطی است که آجرها را به هم پیوند میدهد که مثلًا گچ یا گل یا سیمان باشد و مسائل اجتماعی سبک و نقشه و طرح