مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤١٣ - حدیث و روایت

دستور خلیفه دوم و نظر برخی صحابه دیگر، نوشتن و کتابت حدیث را مکروه میشمردند به عذر این که حدیث با قرآن مشتبه نشود و یا اهتمام به حدیث جای اهتمام به قرآن را نگیرد، ولی پیروان اهل البیت از همان صدر اول همچنانکه نسبت به استماع و ضبط و نقل احادیث اهتمام میورزیدند نسبت به کتابت آنها نیز اهتمام داشتند.

عامه در اول قرن دوم متوجه اشتباه خود شدند و این سد که به وسیله خلیفه دوم به وجود آمده بود، در قرن دوم به دست عمر بن عبد العزیز خلیفه اموی زاهد- که خود از طرف مادر از احفاد خلیفه دوم بود- شکسته شد. این بود که شیعه حداقل یک قرن در تدوین و کتابت حدیث از اهل تسنن جلو افتاد.

علامه جلیل و محقق و متتبع عالیقدر، مرحوم سیدحسن صدر در کتاب نفیس تأسیس الشیعه از صحیح مسلم و فتح الباری ابن حجر نقل میکند که گفتهاند:

«صحابه در نوشتن حدیث اختلاف نظر داشتند. عمر بن الخطاب، عبد اللَّه بن مسعود و ابوسعید خدری و جمعی دیگر مکروه میشمردند، اما علی بن ابیطالب علیه السلام و انس بن مالک و برخی دیگر به خلاف نظر میدادند. لهذا پیروان علی از صدر اسلام به نوشتن احادیث پرداختند برخلاف پیروان عمر، تا آنکه در قرن دوم اجتماع شد بر ضد نظر عمر.» [١]

اولین و دومین کتاب حدیثی شیعه یکی کتابی است به خط علی علیه السلام که در نزد ائمه اطهار علیهم السلام بوده و ائمه گاهی آن را به دیگران ارائه میدادهاند و یا از آن نقل میکردهاند که در کتاب علی چنین آمده است؛ دیگر کتابی است به نام «مصحف فاطمه علیها السلام».

از این دو کتاب که بگذریم، اولین کتاب حدیثی کتاب ابورافع غلام آزادشده رسول خداست که در سنن و احکام و قضایا نوشته است. ابورافع یک غلام قبطی است که رسول خدا او را آزاد کرد. او و دو فرزندش عبیداللَّه و علی از شیعیان امیرالمؤمنین علی علیه السلام به شمار میروند. نام عبیداللَّه بن ابی رافع به عنوان کاتب یا خزانهدار امیرالمؤمنین در زمان خلافت آن حضرت زیاد در کتب یاد میشود.