عوامل نشر اسلام را بررسی نماییم. این کار اولًا از هدف این کتاب بیرون است، ثانیاً وقت و فرصت و تتبع بیشتری میخواهد. ما در اینجا نقش ایرانیان را که نقش عمده است، در نشر و تبلیغ اسلام بررسی میکنیم و همین میتواند نمونه خوبی از کیفیت نشر اسلام در جهان باشد.

امروز طبق آمار و بررسیهای مستند اخیر، جمعیت مسلمین در حدود نهصد میلیون تخمین زده میشود و جمعیت ایران در حدود سی وپنج میلیون است [١]. همین مردمی که خودشان در حال حاضر کمتر از چهل میلیون نفرند، در اسلامِ نیمی از مسلمانان جهان سهم مهمی دارند؛ یعنی لااقل یکی از مبادی و مقدمات اسلام آنها دعوتها و تبلیغاتی است که از ایران برخاسته است.

نزدیک یک سوم مسلمانان جهان در اندونزی و پاکستان و هندوستان زندگی میکنند. چگونه شد که مردم این سرزمینها مسلمان شدند؟ آیا ایرانیان در اسلام این مناطق سهمی داشتهاند؟ از اندونزی آغاز میکنیم:

در کتاب رستاخیز اندونزی، فصل مربوط به «دین در اندونزی» مینویسد:

«طلوع و نفوذ مذهب اسلام نیز به همان طریقی که برای سایر مذاهب (هندو، بودایی) بیان شد صورت گرفت. منتها این بار به وسیله دو تاجر عرب ایرانی نژاد به نام عبد اللَّه عریف و برهان الدین، شاگرد وی، که از بازرگانان مقیم کجرات (واقع در جنوب غربی هندوستان) بودند. بازرگانان مزبور که به جنوب شرقی آسیا رفت وآمد میکردند، معارف و فرهنگ برجسته اسلامی را در منطقه عمل خود منتشر و توسعه دادند.» [٢]

ایضاً مینویسد:

«فعالیتهای علنی مسلمین در سوماترا که دامنه فعالیت آن به جاوه و کالیمنتان کشیده شده بود منجر به اختلافات شدید بین مردم مسلمان و حکومت مذهبی بوداییها در قرون ١٣ و ١٤ میلادی شد [٣] که بالأخره منجر به سقوط امپراطوری «موچوپاهیت» گردید و اندونزی برای مدت یک قرن مرکز تبلیغات اسلامی در جنوب شرقی آسیا شناخته شد، و این بیشتر

[١]. [آمار داده شده مربوط به زمان نگارش کتاب است.][٢]. رستاخیز اندونزی، ص ٣٠.[٣]. از قرن هفتم تا قرن ١٤ میلادی، اکثریت مردم اندونزی بودایی بودند و حکومتشان حکومت مذهبی بودایی بود.