مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٩٤ - کتابسوزی ایران و مصر

اسقف بزرگ اسکندریه بود، فتح این شهر را به دست عربان با تفصیل فراوان نقل کرده است. به همین جهت غالب مورخان این قضیه را نمیپذیرند و آن را افسانه میپندارند. نابودی کتابخانه اسکندریه که به تدریج انجام شد از حوادث غمانگیز تاریخ جهان بود.» [١]

ویل دورانت مراحل تدریجی نابودی این کتابخانه را وسیله مسیحیان در تاریخ تمدن ذکر کرده است. علاقه مندان میتوانند به مجلدات ششم و نهم و یازدهم ترجمه فارسی تاریخ تمدن مراجعه کنند.

گوستاو لوبون در تمدن اسلام و عرب میگوید:

«سوزانیدن کتابخانه اسکندریه که آن را به فاتحین اسلام نسبت دادهاند جای بسی تعجب است که یک چنین افسانه موهومی چگونه در این مدت متمادی به شهرت خود باقی مانده است و آن را تلقی به قبول نمودهاند. ولی امروز بطلان این عقیده به ثبوت پیوسته و معلوم و محقق گردیده است که خود نصاری پیش از اسلام همچنانکه همه معابد و خدایان اسکندریه را با کمال اهتمام منهدم نمودهاند، کتابخانه مزبور را نیز سوزانیده بر باد دادند، چنانکه در زمان فتح اسلام از کتابهای مزبور چیزی باقی نمانده بود تا آن را طعمه حریق سازند.

شهر اسکندریه از زمان بنای آن که در ٣٣٢ پیش از میلاد صورت گرفته تا زمان فتح مسلمین یعنی تا مدت هزار سال، یکی از شهرهای معظم و مهم دنیا به شمار میرفت.

در عصر ملوک بطالسه تمام حکما و فلاسفه دنیا در این شهر جمع شده، مدارس و کتابخانههای مهمی تأسیس کرده بودند ولی آن ترقیات علمی آنقدر دوام پیدا نکرد، چندانکه در سال ٤٨ قبل از مسیح رومیان تحت سرداری «سزار» به اسکندریه حمله برده لطمه زیادی به حیات علمی آن وارد ساختند. اگرچه در سلطنت رومیان دوباره این شهر ترقی کرده اهمیتی بسزا پیدا نمود، لکن این ترقی موقتی بوده است، زیرا در اهالی، جنون مناقشات مذهبی پیدا شده و با وجود جلوگیریهای سفاکانه