ابن الندیم گویی شهید بلخی را درست نمیشناخته است، زیرا او را تحت عنوان «رجل یعرف بشهید بن الحسین و یکنی اباالحسن» [١] یاد میکند. بعد جملهای دارد که ظاهر این است که میخواهد بگوید وی شاگرد ابوزید بلخی بوده است، اگرچه تا کنون ندیدهایم کسی این احتمال را در گفته ابن الندیم داده باشد. ابن الندیم میگوید این مرد (شهید) کتابها تصنیف کرده و بین او و رازی مناظراتی بوده است.

شهید، هم نظریه رازی را در مسأله «لذت»- که در کتب فلسفه مثل اسفار و غیره مطرح است- رد کرده است و هم نظریه معروف او را در باب «قدمای خمسه». شهید در سال ٣٢٥ درگذشته است.

٣. ابواحمد حسین بن ابوالحسین اسحاق بن ابراهیم بن زید بن کاتبمعروف به ابن کرنیب از فضلای متکلمین اسلامی و از حکمای طبیعی (در مقابل حکمای ریاضی) بوده است، برعکس برادرش ابوالحسین بن کرنیب و برادرزادهاش ابوالعلاء بن ابی الحسین که اهل ریاضیات بودهاند و ابن الندیم نام آنها را در ردیف ریاضی دانان آورده است؛ ابواحمد بن کرنیب هم متکلم بوده و هم فیلسوف و هم طبیب. مطابق آنچه در نامه دانشوران آمده در هر دو قسمت (کلام و فلسفه) تدریس میکرده و شاگردان و تلامذهای داشته و شخصیت ممتازی به شمار میرفته است.

ابن الندیم میگوید: «در نهایت فضل و معرفت و ورود در علوم طبیعی قدیم بود» [٢]. عین عبارت ابن الندیم در تاریخ الحکماء ابن قفطی و عیون الانباء ابن ابی اصیبعه تکرار شده است، ولی مسعودی- چنانکه دیدیم- او را هم طبقه ابوبشر متی و در طبقه بعد از قویری و مروزی شمرده است. بعید نیست که نزد آنها تحصیل کرده باشد، هر چند گفته میشود ابو بشر متی نزد ابن کرنیب تحصیل کرده است. تاریخ ولادت و وفات ابن کرنیب و همچنین اساتید او و شاگردان او دقیقاً معلوم نیست، لهذا محتمل است که از طبقه دوم به شمار آید.

کتابی که از او یاد میشود کتابی است در رد ثابت بن قره در مسأله فلسفی معروف که هم اکنون نیز در کتب فلسفه طرح میشود و آن «لزوم یا عدم لزوم تخلل سکون میان دو حرکت متضاد» است. در تاریخ الحکماء ابن قفطی و عیون الانباء ابن

[١]. الفهرست، ص ٤٣٠.[٢]. همان، ص ٣٨١.