مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٧٠ - طبقه سوم

است کسی که منکر شرایع و نبوات باشد، درباره امامت حساسیتی ندارد.

بعید نیست همچنانکه بعضی گفتهاند [١] رازی تا حدودی طرز تفکر شیعی امامی داشته است و همه مفکرانی که این گونه طرز تفکر داشتهاند، از طرف دشمنان شیعه امامیه متهم به کفر و زندقه میشدند.

گذشته از همه اینها استدلالی که از رازی در انکار نبوت نقل شده، آنقدر سست و ضعیف است که از مفکری مانند رازی بسیار بعید است، از قبیل این که اگر میبایست مردم هدایت شوند چرا همه مردم پیامبر نیستند؟!.

آنچه میتوان گفت این است که رازی اشتباهات و انحرافاتی داشته است، ولی نه در حد انکار نبوات و شرایع؛ دشمنان او که سخنان او را نقل کردهاند به او چنین چهرهای دادهاند و اصل سخن رازی هم که در دست نیست. ما در عصر خود کتابهایی دیدهایم که خالی از اشتباهات و انحرافاتی نیستند، ولی مخالفان آن کتابها چنان چهرهای به آن کتابها دادهاند که اگر کسی اصل آن کتابها را ندیده باشد باور نمیکند که این رسالات و مقالات در رد چنان کتابی باشد.

رازی دو دسته مخالف داشته است: مخالفانی که بر آراء فلسفی او رد نوشتهاند مانند فارابی و شهید بلخی و ابن هیثم و بعضی دیگر، و مخالفانی که بر آراء مذهبی او رد نوشتهاند. تنها این گروه که همان اسماعیلیاناند و تاریخ، خود آنها را «ملاحده» میخواند، چهره «الحاد» به رازی در تاریخ دادهاند و دیگران را هم تا حدی تحت تأثیر قرار دادهاند. اخیراً ملاحده عصر ما به نحوی دیگر در تأیید ملاحده اسماعیلی چهره الحادی به رازی میدهند، ولی نه به منظور بلاتوجیه ساختن رازی بلکه به منظور توجیه کردن خودشان.

مطلبی دیگر که باید ناگفته نماند این است که رازی علیرغم نبوغ و تخصص در طب، در اندیشههای فلسفی توانا نبوده است. میتوان به ابن سینا حق داد که در پاسخ به پرسشهای ابوریحان بیرونی، رازی را «المتکلف الفضولی المتکلم بما لایعنیه» میخواند.

٢. ابوالحسین شهید بن الحسین البلخی. هم حکیم بود و هم شاعر. به عربی و فارسی شعر میسروده و از قدیمیترین شاعران زبان فارسی به شمار میآید.