مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٩٠ - نخستین موضوع

«... اسلوب قرآن را در خطبهها و کتابهای خویش سرمشق قرار دادند و به آیات قرآن در تألیفات خویش تمثل جستند و آداب و تعلیم قرآن در اخلاق و اطوار و زندگانی روزانه مسلمانان پدید آمد، در صورتی که بسیاری از ملل اسلامی زبانی جز زبان قرآن داشتند و در کشورهایی میزیستند که از قرآن دور بود. مسلمانان گذشته از علوم شرعی در علوم لسانی (صرف و نحو) به آیات و معانی قرآن استشهاد و استدلال میکردند.

مثلًا تنها در کتاب سیبویه سیصد آیه از قرآن ذکر شده است. ادیبان و نویسندگان که در صدد تزیین گفتهها و نوشتههای خود بودند حتماً از آیات قرآن استمداد میجستند.» [١]

جرجی زیدان میگوید:

«موقع استیلای صلاح الدین ایوبی بر مصر در کتابخانهای که العزیز باللَّه دومین خلیفه فاطمی تأسیس کرد و وزیر او یعقوب بن کلس او را به این کار تشویق میکرد، سه هزار و چهارصد قرآن موجود بود که همه را با آب طلا به خط زیبا نگاشته بودند.» [٢]

گنجینه قرآن که هم اکنون در موزه آستان قدس رضوی هست با آن خطوط عالی و تذهیبها و نقاشیهای حیرتانگیز نشانهای از علاقه مردم این مرز و بوم به این کتاب مقدس است.

حرکت علمی و فرهنگی اسلامی به همین ترتیبی که گفتیم آغاز شد. اکنون درباره مردمی که در آن حرکت شرکت داشتند بحث کنیم.

هر چند اکثر آثار علمی که از خارج دنیای اسلام نقل و ترجمه شد از غیر ایران بود، ولی اکثریت آثار اسلامی، چه در رشته علوم دینی و چه در رشتههای دیگر به وسیله دانشمندان مسلمان ایرانی به وجود آمد. افتخار و امتیاز ایرانیان در دوره اسلام در همین است. ادوارد براون میگوید:

«اگر از علومی که عموماً به اسم عرب معروف است اعم از تفسیر و حدیث و الهیات و فلسفه و طب و لغت و تراجم احوال و حتی صرف و نحو زبان