مبلغان مسیحی جنگهای صدر اسلام را دستاویز قرار داده، عامل نشر و توسعه اسلام را زور و جبر معرفی میکنند. اگر در جوهر یک دعوت دینی قدرت اقناع وجدانها وجود نداشته باشد محال است که زور و جبر بتواند در مردم ایمان و علاقه و شور و احساسات به وجود آورد. آری در صدر اسلام جنگهایی صورت گرفت و اسلام به حکم اینکه دینی است اجتماعی و تنها مسؤولیت سعادت فردی بشر را برعهده نگرفته است بلکه مسؤولیت سعادت جمعی بشر را نیز تعهد کرده است، بعلاوه تفکیک سعادت فردی از سعادت جمعی و اصل «کار قیصر را به قیصر و کار خدا را به خدا وابگذار» را نادرست میداند، قانون جهاد را جزء دین قرار داد و عملی کرد، اما باید دید هدف اسلام از جهاد چیست و مسلمین صدر اول با چه طبقهای جنگیدند؟ آن جنگها قدرت را از چه طبقهای گرفت و چه طبقهای را آزاد کرد؟.

گذشته از همه اینها، مجاهدین اسلام به چه مناطقی رفتند؟ و چه مناطق مسلمان نشین امروز هست که جنگ و جهادی در آنجا صورت نگرفته، و اکثر سرزمینهای اسلامی و همچنین سرزمینهایی که مسلمین به صورت اقلیت در آنجا زندگی میکنند، پای سربازان اسلامی به آنجا نرسیده است.

نشر و توسعه اسلام بهطور طبیعی و عادی صورت گرفته است. در بخش اول کتاب درباره خود ایران شرح دادیم که چگونه ایرانیان تدریجاً (خصوصاً در دوره افول سیادت سیاسی اعراب) اسلام را پذیرفتند و زردشتیگری در قرونی از اسلام شکست قطعی خورد که ایران استقلال سیاسی خویش را بازیافته بود و هیچ نیرویی نمیتوانست ایران را مجبور به ترک دین خود کند.

مسأله مهم در نشر دعوت اسلامی که اسلام را از مسیحیت و مانویت و سایر دعوتهایی که انتشار وسیع یا سریع داشتهاند ممتاز میکند، این است که عوامل تبلیغ اسلام توده مردم بودهاند نه یک دستگاه طویل و عریض تبلیغاتی. تودههای مردم صرفاً تحت تأثیر انگیزههای وجدانی بدون آنکه بخواهند وظیفهای را که از طرف یک سازمان روحانی یا غیر روحانی به آنها محول شده انجام دهند، به نشر و تبلیغ اسلام پرداختهاند، و این جهت است که ارزش فوق العادهای به انتشار اسلام میدهد.

در این جهت اسلام بیرقیب است.

ما نمیتوانیم در اینجا یک یک سرزمینهای اسلامی را مطرح کنیم و کیفیت و