مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٧٤ - آیین مزدکی

مساوات دوباره در این جهان برقرار شود.» [١]

درباره شخصیت مزدک و داعیه او اطلاعات درست و قابل قبولی در دست نیست. شهرت بیشتر مزدک به افکار اشتراکی و کمونیستی اوست. کریستن سن ریشه این گونه افکار مزدک را اندیشههای اخلاقی و نوع دوستی میداند.

محرک مزدک هرچه باشد و او هر هدفی از پیشنهادهای اشتراکی خود داشته باشد، آنچه از ناحیه تاریخی قابل بررسی است زمینه مناسب پذیرش اندیشه اشتراکی در جامعه آن روز ایرانی است. کریستن سن در فصل «نهضت مزدکیه» در کتاب خود به شرح عجیب نظام طبقاتی آن روز ایران که زمینه رواج و توسعه دعوت مزدکی را فراهم کرد پرداخته است؛ ما در بحث از نظامات اجتماعی آن روز ایران بدان اشاره خواهیم کرد. نظامات اجتماعی آن روز زمینه بسیار مناسبی برای رشد آن گونه اندیشهها بوده است.

آقای سعید نفیسی در تاریخ اجتماعی ایران پس از بیانی مشروح درباره نظام ارث و ازدواج و طلاق و حقوق زن در عهد ساسانی میگوید:

«امتیاز طبقاتی و محروم بودن عده کثیر از مردم ایران از حق مالکیت ناچار اوضاع خاصی پیش آورده بود و به همین جهت جامعه ایرانی در دوره ساسانی هرگز متحد و متفق الکلمه نبوده و تودههای عظیم از مردم همیشه ناراضی و نگران و محروم زیستهاند. این است که دو انقلاب که پایه هر دو بر این اوضاع گذاشته بود و هر دو برای این بود که مردم را به حق مشروع خداداد خود برساند، در این دوره روی داده است: نخست در سال ٢٤٠ میلادی در روز تاجگذاری شاپور اول، یعنی چهارده سال پس از تأسیس این سلسله و نهادن این اساس، مانی دین خود را که پناهگاهی برای این گروه محروم بوده است اعلان کرد و پیش برد. تقریباً پنجاه سال پس از این واقعه «زرادشت» نام از مردم فسای فارس اصول دیگری که معلوم نیست تا چه اندازه اشتراکی بوده است اعلان کرد و چون وی کاری از پیش نبرد، دویست سال پس از آن بار دیگر «مزدک» پسر «بامداد» همان اصول را به میان آورد. سرانجام میبایست اسلام که در آن زمان مسلکی آزادمنش و