به نوعی مانویت دعوت میکرد مخالف کیش رسمی مانوی. این مرد دعوت خود را در روم ظاهر کرد و سپس به ایران سفر کرد و به دعوت پرداخت. در روم این شخص به نام «بوندس» معروف بوده است. کریستن سن پس از ذکر مطلب بالا میگوید:

«بنابراین دین مزدک همان آیین «درست دین» است که «بوندس» انتشار داد. اگر این شخص مانوی یعنی بوندس پس از شروع به دعوت جدید در روم، به ایران رهسپار شد تا عقاید خود را تبلیغ کند، میتوان حدسی قریب به یقین زد که اصل او ایرانی بوده است. کلمه «بوندس» شباهتی به اعلام ایرانی ندارد ولی میتوان آن را لقب این شخص دانست. نه تنها کتب اسلامی که مأخوذ از «خوذای نامگ» هستند، بلکه الفهرست هم که منبع دیگر داشته مؤسس فرقه مزدکیه را شخصی دانسته مقدم بر مزدک، و در خوذای نامگ اسم او را زردشت قید کردهاند و از اینجا نام فرقه «زردشتگان» پیدا شده است ... بنابراین بهطور تحقیق میتوان گفت که بوندس و زردشت اسم یک شخص بوده است و زردشت نام اصلی آورنده این دین است و این شخص با پیامبر مزدیسنان همنام بوده است. پس نتیجه این میشود که فرقه مورد بحث ما یکی از شعب مانویه بوده که قریب دو قرن قبل از مزدک در کشور روم تأسیس یافته و مؤسس آن یک نفر ایرانی «زردشت» نام پسر «خورگان» از مردم «پسا» بوده است ... از اشارات مندرجه در کتب عربی چنین مستفاد میشود که زردشت (فسایی) پیشوایی بوده که دعوت او فقط جنبه نظری داشته است، اما مزدک که مرد عمل بوده و به قول طبری در نزد طبقه عامه خلیفه زردشت به شمار میآمده است رفته رفته نام مؤسس اصلی را تحت الشعاع قرار داد و در همان عهد خود، فرقه را به اسم مزدکیه مشهور نمود. از این رو در ادوار بعد مردمان پنداشتهاند که بانی حقیقی فرقه نیز مزدک نام داشته.» [١]

درباره ماهیت عقاید مزدکی و علل ظهور زردشت (فسایی) و مزدک سخنان زیادی هست. از نظر اصول عقاید مسلّماً مزدک نیز مانند مانی «ثنوی» بوده است با تفاوتهایی که در فصل بعد دربارهاش سخن خواهیم گفت، و از نظر آداب و مقررات

[١]. همان مدرک، ص ٣٦٣ و ٣٦٤.