مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٣٨ - اظهارنظرها

داده باشیم، چند نمونه را ذکر میکنیم.

آقای تقی زاده در خطابه «تحولات اجتماعی و مدنی ایران در گذشته» به نقل آقای دکتر معین در کتاب مزدیسنا و ادب پارسی [١] چنین میگوید:

«اسلام ... آیینی نو، دارای محاسن و اصول و قوانین منظم آورد، و انتشار اسلام در ایران روح تازه و ایمان قویتر دمید که دو مایه مطلوب نیز بر اثر آن به این دیار آمد: یکی زبان بسیار غنی و پرمایه و وسیع یعنی عربی بود ... این زبان وقتی که به ایران آمد و به تدریج با زبان لطیف و نغز و دلکش آریایی و تمدن ایرانی ممزوج و ترکیب شد و جوش کامل خورد و به وسیله سخنوران بزرگ ایرانی قرون چهارم و پنجم و ششم و چند نفر بعد از آن سکه فصاحت کم نظیر خورد، برای ما زبانی به وجود آورد که لایق بیان همه مطالب گردید و نماینده درخشان آن سعدی و حافظ و ناصرخسرو و امثال آنها هستند ... دیگری علوم و معارف و تمدن بسیار عالی پرمایهای بود که به وسیله ترجمههای کتب یونانی و سریانی و هندی به زبان عربی در مشرق اسلامی و قلمرو خلافت شرقیه از اواسط قرن دوم تا اواخر قرن سوم بین مسلمین آشنا به زبان عربی و بالخصوص ایرانیان انتشار یافت ... از اقیانوس بیکران علوم و فنون و آداب حکمت یونانی، نسبتاً کم کتابی- که در قرن دوم موجود بود- ماند که مسلمین ترجمه نکردند ... بر اثر آن ترجمههای عربی از یونانی، علم و حکمت و همه فنون چنان در ممالک اسلامی و مخصوصاً در ایران رواج یافت که هزاران عالم نامدار مانند ابن سینا و فارابی و بیرونی و محمد بن زکریای رازی و غیرهم با ده هزاران تألیف مهم (البته ٩٩ درصد به عربی) به ظهور آمدند و تمدن بسیار درخشان اسلامی قرون ٢ تا ٧ اسلام که شاید پس از یونان و روم بزرگترین و عالیترین تمدن دنیا باشد، به وجود آمد ...»

آقای تقی زاده در این گفتار خود همین قدر میگویند اسلام به ایران روح تازه داد؛ درباره این مطلب بحثی نمیکنند که اسلام از ایران چه چیز را گرفت و چه چیز به آن داد که در نتیجه ایران روح تازه یافت. ما سعی میکنیم ان شاء اللَّه در این کتاب